Showing posts with label development. Show all posts
Showing posts with label development. Show all posts

Friday, June 10, 2011

The Most Promising Products


The 25 Most Promising Products for 2010

25. Power Personal Energy Generator
The PEG harvests one of the biggest energy hogs on earthyou. Place the little device into your bag or briefcase, plug in your cell phone, GPS, or iPod, and let your kinetic energy power up your gadgets while you walk. You can get an 80% charge in one hour through your own energy alone. Green and brilliant.
25
24. Flying Car: Terrafugia
24
Even though were well into the 2000s, nobody has come up with a Jetsons-style flying car. Until now. The Terrafugia Transition is more of a driving plane than a flying car, but its a promising first step. The worlds first street legal plane hits runways and highways in 2010.
23. Sony 3D-360 Hologram
23
No glasses needed! Just turn on your tabletop unit and enjoy a 360-degree view of images and possibly video through this stereoscopic display. Sony isnt yet sure what to use it for, but ads, video games, and medical visualizations are just a few ideas.
22. Xeros Waterless Washing Machine
22
The waterless washing machine isnt as sexy as some of the other gadgets arriving in 2010, but its conservation qualities should be applauded. It uses nylon beads and a spin cycle to clean your clothes, saving water while potentially reducing the need for dryers.
21. Recompute: The Cardboard Computer
21
Cardboard is the new black. Legions of product made primarily of corrugated cardboard are hitting the market. This little beauty will benefit anyone who has ever broken that little sticker while changing out a sound card or adding memory to a CPU.
20. Powermat Wireless Battery Charger
20
If youre tired of carrying around one charger per electronic toy, youre in luck. The Powermat lets you charge your iPhone, Blackberry, Nintendo DS, and most other gadgets on the same mat. One mat, one plug.
19. Samsung Water-Powered Battery
19
Sure, one mat, one plug is cool. But what if you didnt have to plug in at all? Samsung is speeding past the AC plug, around the solar charger, and directly into the water faucet. Its new micro-fuel cell and genereator rpowers your cell phone through water alone. Jurys still out on whether it will work long-term.
18. Camaro: Tranformers Edition
18
Love muscle cars? Have you seen Transformers more times than all your nieces and nephews?
Then this head-turner is for you. Note that the car does not actually transform, nor does it come with any multi-weaponry.
17. Apple Tablet
17
It has always been tough to determine what Apple will put out in the next year. But this time, the anecdotal evidence seems to add up. Its safe to say you will see a touchscreen-based tablet Apple product that will both fight with Kindle for books and netbook manufacturers for small computing.
16. The Honda Bicycle Simulator
16
As part of a universal quest to replicate outdoor activities without actually going outside, Honda has unveiled a new kind of bicycle. It doesnt actually go anywhere, but it does simulate real-life situations riders may face on the way to work or the store. Think of it as defensive driving for bicyclists.
15. Panasonic 50-inch 3D 1080p Plasma TV
15
Have you noticed the slew of new movies coming out in 3D? This new kind of TV could be the reason. Once you spring for specialized glasses, a new Blu-ray player, and a bunch of 3-D DVDs, youll be ready for this TV.
14. Gibbs Quadski
14
Heres the scene. 007 is in the middle of an ATV chase, 4-wheelers spewing mud all around him as he speeds toward the sea. He looks like hes done for. Then, suddenly, he plows into the ocean and hits a button. The wheels on his ATV fold as he speeds away, spraying water on the bad guys. This ATV/Jetski can be yours next year, in the form of the Quadski. Bad guys not included.
13. Space Elevator
13
You cant actually buy one of these, but you might be able to help build one and then own it. The Space Elevator, formerly the stuff of science fiction, will become reality in 2010, when building teams will compete for cashand bragging rightsto actually get it done.

12. 2010 Brabus Mercedes-Benz Viano Lounge
12
Tilt back in your leather lounge chair. Turn on the Sat TV. Load your Nespresso machine with the finest coffee beans in the world, then take a photo of it all with your iPhone. Load the photo and to your Twitpic from the on-board Sony Vaio laptop. Did I mention that you can do all this while cruising down the interstate at 80 mph? Classy.
11. Plasma Scalpel
11
Touted as a lightsaber for military doctors, the new plasma scalpel works by using ionized gas in a controlled light beam. This simultaneously slices and cauterizes a wound on the battlefield. Coming in 2010 to a war zone near you. Heres to hoping you never see one!
10. Touch Wood
10
Theres only one thing cooler than corrugated cardboard in technology. Its name is wood. The Japanese are leading a trend called Mori Girl (Forest girl), which aims to limit the use of plastic by using sustainable wood instead.

9. V12 Dual-Touchscreen Notebook
9
Canova 2.0 is working with an undisclosed US manufacturer to change the screen game. The new dual-LCD screen laptop could take the form of big iPhone-style touchscreens or, if theyre working with a different company (they wont say who it is), simply one of the neatest laptops ever to hit markets.
8. OnLive
8
OnLive is simple: Play the hottest video games from your TV, PC or Mac over a broadband connection. No console, no discs. Some very smart people are predicting that OnLive might be the console killer. That may be stretching it, but the technology seen at E3 is hard to argue with.
7. MyKey by Ford
7
Teens have a propensity for unsafe driving. Thats hardly news, but what parents can now do to encourage safe driving is. The MyKey can be set to control the vehicle by limiting speed, chiming when the gas tank is 75 miles from empty, and limiting the cars audio by as much as 44%. Kids will hate it. Thats probably why its such a good thing.
6. Tri-Specs
6
You have your phone, your iPod, your headphones, and your wi-fi headset, in case you get a call. You have your sunglasses. Youre ready to goor are you? What if you could pull on your shades and have all of the above, in one cool package? Enter Tri-Specs. They come built-in Bluetooth wireless headphones for an MP3 Player or cell phone, retractable earbuds, built-in volume control, and even voice control. For $200, you can be the coolest kid on the block.
5. Microsoft Xbox360 Project Natal
5
Now that Microsoft did the wireless controller right, theyre throwing it out the virtual Window in favor of Project Natal. Rumored to be coming at one of next years conferences, PN will have no controller or wires connecting you with the screen. Well see if it works.
4. Google Wave
4
Google has a way of inventing things that people do not know they need until they understand the product. Its latest such creation is Google Wave. Its not email. Its not chat. Rather, a Wave is a document that acts like a conversation, live and changeable on the fly. Rich media drives the experience. But you wont really know how much you need it until Google actually gives it to you.
3. The KS810 Keyboard Scan
3
This keyboard with a fully-integrated scanner takes product hybridization one step further. The KS810 keyboard contains a full-color, 600dpi scanner that lets you drop scans into most online applications. If keyboard scanning isnt your thing, product creator Lifeworks is also offering a keyboard with a built-in iPod dock.
2. Corrugated Cardboard Laptop Case
2
If youre sick and tired of those cool-looking black leather laptop cases, rejoice! Giles Miller has designed a customizable cardboard box for that perfectly fits your little Netbook. You can even put your own logo on it. Take that, Targus.
1. Gocycle Electric Bicycle
1
Coast in electric mode for up to 20 miles in this little sucker, then fold it up and take it with you. Of course, you might want to pedal every now and then, just to make it look like youre making an effort.

Thursday, June 9, 2011

इ-टिकेटिङ्ग किन लोकपि्रय ?


व्यवसायको हरेक क्षेत्रमा नयाँ नयाँप्रविधि र प्रणालीहरू स्थापित हुँदै आएका छन् । समय र साधनलाई मितव्ययी एवं छरितो बनाउने क्रममा अन्तर्राष्ट्रिय हवाई यातायात संस्था आई.ए.टी.ए.को २००४ को साधारण सभाले सन् २००७ सम्ममा विना टिकटको हवाई यात्रालाई सम्भव बनाउने एजेण्डा पास गरेको थियो । अर्थात् विद्युतीय टिकट इ टिकेटिङ्ग लागू गर्ने निर्णय लिएको थियो । सन् २००५ सम्ममा ४० प्रतिशत २००६ मा ७० प्रतिशत एवं २००७ को अपि्रल सम्ममा करिब ८० प्रतिशत सफलता हात पार्दै हाल अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरू सबैमा ई-टिकेटिङ्ग लागू भइसकेको छ । जून १, २००८ देखि अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूमा हाते टिकट स्वीकार नहुने भनिएकोले पनि विद्युतीय टिकटले बजारमा छिटो प्रश्रय पाएको हो ।  
विमानस्थल जाँदा हातले लेखिएका टिकटहरू बोकेर जाने परम्परा अब इतिहास बनेको छ । एउटा कागजको स्लिप -पर्चा) जसमा उडान नम्बर गन्तव्य शहर एवं समय तालिका लेखिएको हुन्छ, सोनै आधिकारिक उडान पत्र बनेको छ । टिकट बुक गरेपछि प्राप्त हुने सानो पर्चा जसलाई हामी ई-टिकट भन्दछाँै ई-मेलमा पनि देख्न सकिन्छ । विमानस्थलमा त्यो पर्चा देखाएपछि काउण्टरबाट कम्प्युटरकृत बोर्डिङ्ग पास उपलब्ध हुन्छ र यात्रुहरू आˆनो गन्तव्य प्रस्थानको लागि जहाजभित्र प्रवेश गर्दछन् ।
हवाई टिकटलाई साधारणतया यात्रु र बाहक बिचको आधारपत्र मानिन्छ । हवाई उडानको दौरान यात्रुको मृत्यु भएमा वा कुनै अङ्ग भङ्ग भएमा शर्तअनुसारको क्षतिपूर्ति दिइने बाहकले कबुलियत गरेको हुन्छ । यो आई.ए.टी.ए.ले तयार गरेको ढाँचामा बनेको छ । ई-टिकेटिङ्ग पद्धति बिल्कुलै नयाँ सुधारिएको अव धारणा हो । सन् ८० को दशकबाट अमेरिकाका आन्तरिक बाहकहरूले एक बिन्दुदेखि अर्को बिन्दुसम्म लागु हुने गरि यो प्रणाली प्रचलनमा ल्याएको देखिन्छ । युनाइटेड एअरलाइन्सले सन् १९८४ मा यसको प्रयोग सुुरू गरे पनि वास्तविकरूपले सञ्चालमा आउन करिब ६ वर्ष लागेको थियो । एकपल्ट यो प्रयोगमा आएपछि भने विश्वमा हवाई यात्राको टिकेटिङ्गको स्वरूपनै फेरिएको छ । ई-टिकेटिङ्ग एउटा यस्तो विधि बन्यो जसमा यात्रुको प्रस्थान बिन्दुदेखि गन्तव्य र तत्सम्बन्धी तिथिमिति, शुल्क सहितका सबै विवरण कम्प्युटरमा भण्डारण भई बसेको हुन्छ । यसरी हातले लेखिएको टिकट बोकेर जाने अवस्थालाई उछिन्दै बिना टिकटको यात्रा प्रचलनमा आयो ।
आज नेट सेवा मार्फत् अनलाईन बुकिङ्ग पनि सम्भव भएको छ । वायुसेवा कम्पनीहरूले यात्रु सिट सुरक्षण गर्न सकिने तीन चरणको व्यवस्था गरिएको छ । प्रथम चरणमा आन्तरिक उडानको लागि अनलाईन सेवा सुरू भएको छ । द्वितीय चरणमा ट्राभर एजेन्टहरूको लागि विश्वव्यापी वितरण प्रणाली -जि.डि.एस.) सेवा लिन सकिने भएको छ भने तृतीय चरणमा सेवा सम्बन्धन जोडिएका वायुयान कम्पनीहरू बिच इन्टरलाईन ई-टिकेटिङ्ग कार्य सम्भव भएको छ । अर्थात् जहाजैपिच्छे टिकट खरिद गर्नुपर्ने हैरानीलाई कम गर्दै टिकेटिङ्ग कार्यलाई सहज एवं समय सापेक्ष तुल्याएको छ । यसरी उपभोक्ताको लागि सरल बुकिङ्ग प्रणाली एवं आवश्यकता अनुसारको गन्तव्य फेरबदल गर्न सकिने भएको छ भने अर्कोतर्फ कम्पनीलाई पनि सिट अवस्था बुझ्न सजिलो र लाखौं रूपियाँ लगानी गरी बण्डलका बण्डल टिकट जगेडा राख्नुपर्ने, आˆना अरू स्टेशनहरूमा नियमित रूपले वितरण गरिरहनुपर्ने आवश्यकता पनि रहेन । यसैगरी हाते टिकट चोरी भई फर्जी प्रयोग हुने डर वा हराएको खण्डमा तिर्नुपर्ने जरीवानाबाट कर्मचारीहरूलाई पनि राहत मिलेको छ ।
ई-टिकेटिङ्ग कार्यान्वयन हुन विमान स्थलमा पनि एउटा बेग्लै विद्युतीय उपकरण क्युट -कमन युज्ड टर्मिनल इक्युपमेण्ट) को आवश्यकता पर्दछ । क्युको तयारीको लागि नागरिक उड्डयन प्राधिकरणको टोलीबाट भारतको नयाँ दिल्ली एवं मुम्बईमा अध्ययन अवलोकन भई प्राप्त प्रतिवेदनको आधारमा नेपालको त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमान स्थलमा पनि ई-टिकटको कार्य सञ्चालन भएको छ ।
हतार हतारमा निस्कँदा हवाई टिकट लिन छुट्ला वा चोरिएला भन्ने डर पनि रहेन । ई-टिकट बोक्न छुटेको अवस्थामा पनि नजिकको साईबर क्याफेमा गएर ई-नेटबाट प्रतिलिपि प्राप्त गर्न सकिन्छ । अथवा सिधै विमानस्थल गएर यात्रुले आˆनो परिचय दिए मात्र पनि कम्प्युटरमा रहेको अभिलेखबाट बोडिङ पास उपलब्ध हुन्छ । संसारभर लागु भइसकेको यस प्रणाली अन्तर्गत हवाई यात्राको समय सारङ्गी फेरबदल भएमा पनि नयाँ टिकट लिइरहनुपर्ने झन्झट यात्रुलाई आइपर्नेछैन । पहिलेको बुकिङ्गबाट नै यात्रा गर्न सकिनेछ । कतिपय अवस्थामा त बोर्डिङ्ग पाससमेत यात्र आफैँले बनाउन सक्दछन् ।
ई-टिकट प्रणालीको अर्को फाइदा हो - चेक ईन व्यवस्थाको । परम्परागतरूपमा विमान स्थलमा नै चेक ईन कार्य हुने गर्दछ । आज ई-टिकट प्रणालीमा इनटर-नेट सुविधा प्राप्त कुनै पनि ठाउँबाट चेक-इन गर्न सकिने सुविधा उपलब्ध छन् । यसरी चेक-ईन गर्दा आफू बस्न चाहेको सिट जस्तै धूमपान रहित क्षेत्र वा झ्यालनिरको सिटमा पनि छान्न सकिन्छ । साथै चेक-इन कार्यमा सहयोग पुग्ने गरि आफूसँग भएका व्यागहरूको सङ्ख्या पनि यात्रुले सम्बन्धित वायु सेवा कम्पनीलाई अगि्रमरूपले जानकारी दिन सकिन्छ ।
यस प्रणाली अन्तर्गत ट्राभल एजेन्टहरूले आफूले गरेको बिक्री रकम बिलिङ्ग एण्ड सेटलमेन्ट प्लान -बि.एस.पी.) मार्फत् वायुसेवा कम्पनीलाई भुक्तानी गर्दछन् । यसका लागि विमान कम्पनीहरूले सूचनाप्रविधि विश्वव्यापी वितरण प्रणाली ग्रावेल डिष्ट्रब्युसन सिस्टम अवलम्बन गरेका हुन्छन् । हाल नेपालका विमान कम्पनीहरूले अबाकस, अमाडस, साब्री, ग्यालिलियो, एक्सेस, वल्र्डस्पान, इन्पिmनी अपोलो आदि सूचनाप्रणाली प्रयोग गर्ने गरेका छन् । यस प्रकारको सूचना प्रविधि प्रयोग गरी आई.ए.टि.ए.का सदस्य ट्राभल एजेन्टहरूले टिकट बुक गर्ने कार्य गर्दछन् । ई-टिकेटिङ्ग गर्न ट्राभल एजेन्टहरू सबै आई.ए.टि.ए. को सदस्य भने हुनैपर्दछ । जसको लागि प्रति एजेन्ट कम्तिमा १० हजार अमेरिकी डलरको बैँक जमानी आवश्यक पर्दछ ।
नेपालमा करिब १२०० ट्राभल एजेन्टहरू रहेका छन् । तीमध्ये करिब ०१८ वटा एजेन्टहरू मात्र आई.ए.टि.ए. सँग आबद्ध छन् । ठूलो रकमको बैङ्क राशि धितो राख्नुपर्ने भएकोले साना एजेन्टहरूलाई काम गर्न आर्थिक कठिनाई भइरहेको अवस्था छ । तसर्थ कतिले अधिकारप्राप्त अधिकारीबाट स्वीकृति लिइ छोटो समयको लागि हाते टिकट पनि प्रयोग गरिरेका छन् ।
ई.टिकट भविष्यको बाध्यतानै भएकोले पछिल्लो समयमा आई.ए.टि.ए.को सदस्य बन्नेहरूको सङ्ख्या दिनानुदिन बढ्दो छ । हाल विश्वका २४८ विमानसेवाहरूले आई.ए.टि.ए.को निती नियमहरू पालना गर्दै आएक छन् । आईंए.टि.ए.को निती नियमहरू पालना गर्दै आएका छन् । आई.ए.टि.ए.को प्रतिवेदनमा उल्लेखित विवरणअनुसार पनि ई-टिकेटिङ्ग सुरू भएपछि विमान कम्पनीहरूले सरदर प्रति टिकट नौ अमेरिकी डलर बचत गर्ने दावी गरिएको छ । यो सेवा सतप्रतिशत लागु हुनसकेको अवस्थामा वाषिर्क ३ अर्व अमेरिकी डलर बराबरको रकम बचत हुने अनुमान गरिएको छ । यसरी वायुसेवा कम्पनीहरूले कम्तिमा पनि ८० प्रतिशत अर्थात् यु.एस.डी. ७ देखि १ सम्मको टिकेटिङ्ग लागत घटाउन सकिने भएको छ । यसैगरी विमान सेवाहरूले ट्राभल एजेन्टहरूलाई दिँदै आएको १५ दिने उधारो खतरामापनि ठूलो कमी आउने निश्चित छ ।साना एजेन्सीहरूले पनि ठूलो मात्रामा बैङ्क जमानी राख्नुपर्ने भएकोले केही गुनासाहरू नउठेका भने होइनन् ।
ई.टिकट भनेर चिनिने विद्युतीय टिकट उत्तरी अमेरिकाको विमानसेवा नर्थइष्टको आन्तरिक उडानमा ९९.९ प्रतिशत प्रयोगमा आइसकेका छन् भने अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूमा ९८.७ प्रतिशत छ । युरोपमा पनि आईवेरिया र बिटि्रश एअरले ई-टिकटमा तिब्र प्रगति गरिरहेका छन् । एक वर्ष अघिसम्म ९७ प्रतिशतको हाराहारीमा रहेको ई-टिकेटिङ्ग अहिले सतप्रतिशत पुगेको छ ।
नेपालमा उडान गर्ने विदेशी कम्पनीहरूले प्रायः सबै उडानमा यो व्यवस्था लागू गरेका छन् । नेपालमा ई-टिकेटिङ्ग सुरू गर्नेमा पहिलो कता एयरले अगष्ट २००७ मा नै यस्तो टिकट जारी गर्न थालेको हो । त्यसलाई पछ्याउँदै गल्फ, इतिहास, थाईले पनि यो सेवा दिन थालिसकेका छन् । प्रारम्भमा काठमाडौँ-बैङ्कक-काठमाडौँ सेक्टरको बिनामूल्य एफ.ओ.सि. टिकटबाट परीक्षण कार्य थालनी भई जुन २००८ देखि नेपाल वायुसेवा निगमले पनि आˆना सबै अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूमा ई-टिकट लागु गरिसकेको अवस्था छ
 राजभाइ मानन्धर

टेलिकम आक्रामक विस्तारमा. एकै पटक एक करोड लाइन मोबाइल किन्दै

नेपाल टेलिकमले एकै पटक एक करोड लाइन जिएसएम मोबाइल किन्ने तयारी गरेको छ। पटक पटक मोबाइल किन्ने झण्झटको विकल्पमा एकै पटक एक करोड लाइन जिएसएम मोबाइल किन्ने तयारी टेलिकमले गरेको हो।  नेपालमा मोबाइल टेलिफोन सुरु भएको १२ वर्षमा टेलिकमका ४८ लाख जिएसएम मोबाइल उपभोक्ता छन्। टेलिकमले केही वर्षलाई माग धान्नेगरि एकैपटक एककरोड लाइन किन्ने तयारी गरेको हो। ५० लाख लाइन किन्ने तयारी भएकोमा धेरै पटक टेण्डर गरेर लामो प्रकृया लागिरहने, अख्तियार सार्वजनिक खरिद कार्यालय जस्ता निकायहरुमा उजुरी परेर लामो समय अड्किने र एकै पटक धेरै किन्दा सस्तो समेत पर्ने भएपछि टेलिकमले ठूलो परिमाणमा किन्ने तयारी गरेको छ।
‘केही दिनभित्रै यसको विस्तृत प्रस्ताव तयार गरेर सञ्चालक समितिमा पठाउँदैछौं,' टेलिकम स्रोतलेभन्यो। ५० लाख लाइन मोबाइल किन्ने तयारी भएपनि कम्पनीका उच्च अधिकारीहरुबीच एक करोड लाइन किनेर काठमाडौंमा पुरै नयाँ प्रविधि जडान गर्ने योजनामा लागेका छन्।
एक करोड लाइन एकै पटक किन्दा आर्थिक रुपमा फाइदा हुने विश्लेषण टेलिकम अधिकारीहरुको छ। धेरै लाइन एकै पटक किन्दा सस्तोमा सप्लायर्स कम्पनीले दिने संभावना रहन्छ। चार वर्ष अघि टेलिकमले ३५ लाख लाइन किन्दा जेडटीईले प्रति लाइन ३ अमेरिकी डलर तिरेको थियो।
तर एकै पटक एक करोड लाइन किन्दा छिटो गतिमा आउने प्रविधिको परिवर्तनले पछि समस्या ल्याउनसक्ने विश्लेषण केही अधिकारीहरुको छ। ‘एक करोड लाइन भनेको टेलिकमको लागि धेरै ठूलो प्रोजेक्ट हो, धेरै किन्दा पछि के गर्ने भन्ने समस्या आउनसक्छ,' टेलिकमका एक उच्च अधिकारीले भने।
१२ वर्षसम्म मोबाइल वितरण गर्दा बल्ल ४८ लाख ग्राहक भएको अवस्थामा एक करोड लाइन किन्दा अर्को १० वर्षलाई माग धान्न सक्छ। यसको साथै हरेक २/३ वर्षमा प्रविधिमा भैरहेको परिवर्तनले यति धेरै लाइनमा समस्या आउनसक्ने भन्दै केही अधिकारीहरुले अहिलेनै ठूलो परिमाणमा किन्न नहुने सुझाव दिइरहेका छन्।
अहिले सिमकार्ड नभएकोले टेलिकम आक्रामक रुपमा ग्राहक विस्तारमा जान सकेको छैन।
पटक पटक गरिएका टेण्डर अख्तियारमा पुगेर रद्ध भएकोले टेलिकम एकै पटक एक करोड लाइन किन्न वाध्य भएको अर्का एक अधिकारीले बताए। ‘अहिले हामीले उपभोक्ताको माग अनुसार सिमकार्ड बाड्न सकेका छैनौ, यो हुनुमा सिमकार्ड प्रयाप्त नहुनु हो,' स्रोतले भन्यो। सिमकार्ड प्रयाप्त हुन एकैपटक ठूलो मात्रामा किन्नैपर्ने वाध्यता आएको ती अधिकारीले बताए।
प्रतिस्पर्धी कम्पनीहरु ग्राहकले भनेको समयमा सिमकार्ड बाँडेर आक्रामक रुपमा आइरहेको तर टेलिकमले भने माग अनुसार सिमकार्ड दिन नसकेको विश्लेषण गर्दै टेलिकम अधिकारीहरुले सञ्चालक समितिमा एक करोड लाइन जिएसएम मोबाइल किन्ने प्रस्ताव लैजाने तयारीमा छन्।
२० लाख सिडिएमए हुवाईसँगः
यसैबीच टेलिकमले चीनको हुवाईसँग २० लाख सिडिएमए मोबाइल किन्ने निर्णय गरेको छ। सबैभन्दा सस्तो दरमा सिडिएमए मोबाइल बेच्ने प्रस्ताव गरेको हुवाईसँग टेलिकमले २० लाख लाइन किन्ने निर्णय गरेको छ। यसअघि नेपालमा मोबाइल टेलिफोन उपकरणमा जेडटिई कम्पनीको एकाधिकार थियो।

हुवाईले आइपी सिडिएमए मोबाइल एक वर्षदेखि १८ महिनाभित्र टेलिकमलाई डेलिभरी दिन सुरु गर्नेछ। यसबाट उच्चगतिको इन्टरनेट समेत चल्छ। यसलाई तारवाला टेलिफोन नपुगेका गाउँगाउँमा सूचना प्रविधि विस्तार गर्ने योजना टेलिकमको छ।

हुवाईले यस पटक जेडटिईभन्दा सस्तो दरमा मोबाइल उपकरण दिने प्रस्ताव गरेको थियो। टेलिकमले पूर्वी र पश्चिमी क्षेत्रमा २० लाख इन्टरनेट प्रोटोकल (आइपी) सिडिएमए फोन किन्न टेन्डर आह्वान गर्दा हुवाईले सबभन्दा सस्तो मूल्य प्रस्ताव गरेको स्रोतले जानकारी दियो।

टेलिकमका एक उच्च अधिकारीका अनुसार हुवाईले पूर्वको १० लाख मोबाइललाई १ करोड १० लाख अमेरिकी डलर मूल्य प्रस्ताव गरेको छ। यो जेडटिईको तुलनामा आधा सस्तो हो। पश्चिमी क्षेत्रलाई २ करोड ६६ लाख डलरको प्रस्ताव गरिएको छ। जेडटिईको प्रस्ताव योभन्दा १ करोड ८१ लाख डलर बढी छ।
गत चैत अन्तिम साता टेलिकमले खोलेको ग्लोबल टेण्डरमा चीनका हुवाई र जेडटिई, कोरियाको कोरियन टेलिकमले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए। ‘दुई चिनियाँ कम्पनीसँग मूल्यमा प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्ने देखेर विश्वका अरू कम्पनीले टेन्डरमा भागै लिएनन्,' स्रोतले भन्यो।
सधैंभरी टेलिकमको मोबाइल उपकरण टेन्डर हात पार्दै आएको जेडटिईलाई धक्का दिनेगरी यसपटक हुवाईले निकै सस्तो मूल्य प्रस्ताव गरेको थियो। यसअघि हुवाईले टेलिकमलाई १० लाख जिएसएम मोबाइल बेच्ने अवसरमात्र पाएको थियो। जेडटिईले भने टेलिकमलाई एकैपटक ३५ लाख जिएसएम मोबाइल बेचेको थियो। चार वर्षअघि यो कम्पनीले प्रतिलाइन तीन डलरमा मोबाइल उपकरण बेचेको थियो।
जेडटिईले बेचेका उपकरणको गुणस्तर कमसल भयो भनी लामो समयदेखि आलोचना हुँदै आएको छ। जेडटिईको सामान बिक्री गरिसकेपछि सेवा राम्रो नभएकोले पनि मोबाइल सेवाको गुणस्तर कम भएको धारणा बेलाबखत टेलिकमका अधिकारीहरुले बताउँदै आएका छन्।
दुई वर्षयता कुनै पनि नयाँ परियोजना सुरु गर्न नसकेको टेलिकमले सबै गाविसमा यसबाट उच्च गतिको इन्टरनेट पुर्‍याउने योजना बनाएको छ।
जेडटिई र हुवाई संसारमै सबैभन्दा सस्तो भाउमा दूरसञ्चारका उपकरण बेच्न आक्रामक प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्। यी दुई कम्पनीहरुसँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसकेर नोर्टेल जस्तो युरोपको पुरानो कम्पनी समेत बन्द भएको छ।
तत्काल चारलाख लाइन किन्ने
काठमाडौं - टेलिकमले आइपी सिडिएमए ल्याउन झण्डै डेढ वर्ष लाग्ने भएपछि ‘ब्रिजिङ प्रोजेक्ट' को रुपमा चारलाख लाइन मोबाइल किन्ने निर्णय गरेको छ।

सञ्चालक समितिको आइतबारको बैठकले वार्ताका आधारमा चारलाख सिडिएमए मोबाइल किन्ने निर्णय गरेको छ। ‘पहिले किनेको भन्दा बढी मूल्य नपर्ने गरी वार्ताको आधारमा उपयुक्त कम्पनीसँग सिडिएमए मोबाइल किन्ने निर्णय भएको छ,' टेलिकम स्रोतले भन्यो।
आइपी सिडिएमएको लागि हुवाईले प्रस्ताव गरेभन्दा बढी मूल्य नतिर्ने गरी वार्ता अघि बढाउन सञ्चालक समितिले कम्पनी व्यवस्थापनलाई स्वीकृती दिएको छ। ‘हुवाईसँग किन्ने सम्झौता भएको २० लाख लाइन आएर सेवा सुरु हुन डेढ वर्ष लाग्ने भएपनि त्यस अवधिमा माग अनुसार टेलिफोन दिन ब्रिजिङ प्रोजेक्टको रुपमा यो चारलाख लाइन किन्ने निर्णय भएको हो,' टेलिकम स्रोतले भन्यो।
यसको लागि कम्पनी व्यवस्थापनलाई हुवाई र जेडटीइसँग वार्ता अघि बढाउने निर्देशन सञ्चालक समितिले दिएको छ। गाउँमा बढी माग भएको सिडिएमए मोबाइलको क्षमता समाप्त हुन लागेकोले ठूलो मात्रामा नआएसम्मको लागि सानो परिणाम किन्ने निर्णय टेलिकमले गरेको हो।
‘पहिले जेडटीईसँग किनेको र हालै हुवाईसँग सम्झौता भएको दरभन्दा बढी मूल्य भने ब्रिजिङ प्रोजेक्टको लागि नतिर्ने निर्णय भएको हो,' टेलिकम स्रोतले भन्यो।
 नागरिक

Saturday, May 7, 2011

स्वरोजगारका निम्ति आईटी क्रान्ति

बेरोजगारी समस्याले समग्र मुलुकको अर्थतन्त्रमा ठूलो भार पारिरहेका बेला स्वरोगारका निम्ति आईटी (सूचना प्रविधि) क्रान्तिको अभियान छेड्नु स्वागतयोग्य छ । ‘स्वरोजगारका लागि आईटी क्रान्ति’ र आईटी क्रान्तिमार्फत आर्थिक समृद्धि मुलुकको सपना देखेका छन् आईटीसम्बन्धी नयाँ पुस्ताले ।
व्याप्त बेरोजगारीबाट घरेलु दक्ष जनशक्ति पलायन हुन नदिन र आईटी क्षेत्रबाट स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्देश्यले त्रिभुवन विश्वविद्यालय (टियु) अन्तर्गत केन्द्रीय आईटी विभागका विद्यार्थीहरूले ‘स्वरोजगारका निम्ति आईटी क्रान्ति’ नामक अभियान छेडेका हुन् । उनीहरूले आईटीसँग सम्बन्धित सरकारी तथा गैरसरकारी विज्ञ, सरोकारवाला तथा विद्यार्थीहरूलाई सो अभियानमा जोड दिन आग्रह गरेका छन् ।
“बेरोजगारी समस्याको विकल्प आईटी क्षेत्र पनि हो, त्यसैले स्वरोजगारका लागि आईटी क्रान्तिको अभियान भनेका हौं,” त्रिभुवन विश्वविद्यालय, कम्प्युटर विज्ञान तथा सूचना प्रविधि केन्द्रीय विभागका अध्यक्ष सुशान्त पौडेलले बताए । उनका अनुसार, नेपालको अर्थतन्त्रका प्रमुख स्रोत कृषि र पर्यटनमा सूचना प्रविधिको विकास गर्न सकियो भने स्वरोजगारीको सिर्जना हुन्छ । यसबाहेक बेरोजगारी समस्या न्यूनीकरण गर्न, दैनिक जीवनलाई सहज बनाउन र उच्च अर्थतन्त्र वृद्धिका लागि पनि आईटी क्रान्ति हुनु आवश्यक मानिन्छ ।
सहरी क्षेत्र र दुर्गम गाउँमा बस्ने मानिसहरूबीच रहेको सूचना प्रविधिमाथिको पहुँच दूरीलाई कम गर्नुनै छोटो शब्दमा आईटी क्रान्ति भनिन्छ । जसले आर्थिक, राजनीतिक र सामाजिक क्षेत्रमा देखिएको दूरीलाई कम गर्नसमेत आईटी क्रान्तिबाट सम्भव देखिन्छ ।
१७ औँ शताब्दीको कृषि अर्थतन्त्रलाई औद्योगिक क्रान्तिले जसरी औद्योगिक अर्थतन्त्रका रूपमा स्थापित ग¥यो त्यसरी नै आईटी क्रान्तिले अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाउनुका साथै समाजलाई आर्थिक सशक्तीकरणको गोरेटोमा डो¥याउन सक्छ । उच्चस्तरीय सूचना प्रविधि आयोगका उपाध्यक्ष मनोहर भट्टराईका विचारमा नेपाल आईटी विकासका लागि उर्बर भूमि हो । “भारतको तुलनामा विदेशी आईटी कम्पनीको काम (आउट सोर्सिङ) कार्य नेपालबाट गरे सूचना प्रविधि सामग्री ३५ प्रतिशत सस्तो हुन्छ,” उनले भने ।
अध्यक्ष सुशान्त पौडेलका अनुसार आईटी क्रान्तिलाई सशक्त पार्न संविधानमा नै सूचना प्रविधि शिक्षालाई मौलिक शिक्षा बनाइनुपर्छ । विद्यालय तथा १० जोड २ सम्मका शैक्षिक संस्थामा कम्प्युटर शिक्षा अनिवार्य गर्ने भनिए तापनि समग्र रूपमा कार्यान्वयन हुन सकेको छैन ।
इन्टरनेसनल टेलिकम्युनिकेसन युनियनद्वारा १ सय ५९ मुलुकमा गरिएको सूचना प्रविधिसम्बन्धी सर्वेक्षणमा नेपाल १४२ औँ स्थानमा छ । ‘मेजरिङ दी इन्फरमेसन सोसाइटी २०१०’ ले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकमा सूचना प्रविधि सूचकांक १.०४ बाट बढेर १.३४ पुगेको देखाएको छ । कछुवा गतिमा भइरहेको आईटी विकास भए पनि सकारात्मक छ ।
सहर केन्द्रित आईटी
सहरी क्षेत्रमा बस्ने मानिसहरूमा सूचना प्रविधिको धेरथोर पहुँच भए तापनि ग्रामीण क्षेत्रमा सूचना प्रविधिको पहुँच हुन सकेको छैन । नेपालमा हाल ३ सय ६८ लाइसेन्स प्राप्त एफएम रेडियो स्टेसन छन्, जसमध्ये २ सय ९६ सञ्चालनमा छन् । अधिकांश काठमाडौं, पोखरा, विराटनगर, बुटवललगायतका ठूला सहरभित्र सीमित छन् । त्यस्तै पत्रपत्रिका र टेलिभिजन तथा इन्टरनेट सेवा प्रदायक सहर केन्द्रित छन् । सयभन्दा बढी आईटी कम्पनीमध्ये उच्च आईटी क्षमताका २० वटा कम्पनी राजधानीमै सीमित छन् । जसमा करिब १ हजार २ सय ५० कर्मचारी मात्र कार्यरत रहेको अनुमान गरिएको छ । सहरी क्षेत्रमा बस्ने मानिसहरूमा सूचना प्रविधिको धेरथोर पहुँच भए तापनि ग्रामीण क्षेत्रमा सूचना प्रविधिको पहुँच र प्रयोग हुन सकेको छैन । मुलुकको आर्थिक, सामाजिक र समग्र विकासका लागि यो विषय बाधक हुने सरोकारवाला बताउँछन् ।
अमेरिका, कोरिया, भारत र चीनको अर्थतन्त्रमा उल्लेख्य मात्रामा प्रगति हुनुको कारक तत्वका रूपमा आईटी क्षेत्रलाई लिइन्छ । सन् १९९० मा युरोपेली क्षेत्रको प्रगति उत्पादकत्व वृद्धिमा करिब ५० प्रतिशत र यही दशकको अन्त्यसम्म आउँदा अमेरिकाको उत्पादकत्व वृद्धिमा ७४ प्रतिशत योगदान सूचना प्रविधि क्षेत्रले पु¥याएको देखिन्छ । छिमेकी मुलुक भारतको कुरा गर्दा १९९८ मा भारतको कुल ग्राहस्थ आयमा एक दशमलव दुई प्रतिशत आईटी सेक्टरको भूमिका रहेकामा २००७ सम्म आउँदा कुल ग्राहस्थ आयको पाँच दशमलव दुई प्रतिशतले आईटी सेक्टरले भूमिका खेलेको छ ।
कारोबार राष्ट्रिय आर्थिक दैनिक

६ लेनबाट नेपालीले सिकेको पाठ

सतहमा भएको माटोमा गुणस्तरीय सडक बन्न नसक्ने भएपछि अन्यत्रबाट ल्याएर पनि बलियो बनाएको सुन्दा अचम्म लाग्छ । तपाई हामी सरर गुड्ने मुलुककै फराकिलो तीनकुने-भक्तपुर सूर्यविनायक ६ लेनमा गुणस्तरीयता झल्काउने यो एउटा उदाहरण हो । जापानले करिब २ अर्ब खर्च गरी बनाएको यस सडकको सतहमा नदेखिने यस्ता बाक्लै अनुभव नेपाली कर्मचारीसँग छन् । सडक विस्तारको क्रममा ३० जना इन्जिनियर, ६० जना सुपरभाइजर र पाँच सय कामदारले जापानीसँग व्यावहारिक ज्ञान सिकेका छन् । ९ दशमलव १ किलोमिटर लम्बाइको सडक विस्तारमा नेपालीले सिकेका ज्ञान र अनुभव काठमाडौं-भक्तपुर सडक विस्तार आयोजना प्रमुख सरोज प्रधानको शब्दमा-
सडक विस्तारको क्रममा बढीमा ६ जना मात्रै जापानी उच्च प्राविधिक थिए । बाँकी सबै नेपाली । जतिसुकै अप्ठेरोमा पनि निर्धारित समयमा गुणस्तरीय काम गर्न सकिने सम्भावना यस आयोजनाले देखाएको छ । काम गर्न साता र महिना दिनको कार्यतालिका बनाइएको हुन्थ्यो । कुन दिन कहाँ काम गर्ने ? अलकत्रा कहाँ बनाउने ? निर्माण सामग्री कहाँ तयार गर्ने ? कुन बेला कति सामान ढुवानी गर्ने ? पहिले नै योजना बनाइएको हुन्थ्यो ।


योजना प्रक्रिया
नेपालमा कसरी गर्ने ? कुन ठाउँमा कति समयमा लगाउनेे  ? एक ठाउँमा अवरोध आयो भने के गर्ने ? भन्ने छैन । जापनीसँग काम गर्दा पहिलो चरणमा अवरोध आएपछि अर्को चरणमा काम सुरु गरेको थियो । त्यसपछि काम गर्नलाई के-के सामान चाहिन्छ  ? कति समान ल्याउने ? जस्ता ज्ञान सिकें । सडकको पिच गर्ने काम तोकिएकै समयसीमामा सकिएको छ । जापानी ठेकेदारले योजनाअनुसार काम गरेकाले तोकिएकै बेलामा सकिएको हो । योजनाको दुरुस्त विवरण राखिएको हुन्थ्यो र चाहिएको बेला सजिलै उपलब्ध हुने व्यवस्था मिलाइएको छ ।

उपकरण
आयोजना सुरु हुनुभन्दा पहिले कुनकुन उपकरण चाहिन्छ भन्ने  योजना नबनाई काम सुरु गर्ने हाम्रो बानी छ । तर ६ लेन सडकबाट के काम गर्न कुन उपकरण चाहिन्छ ? त्यसमा आवश्यक इन्धन कसरी पुर्‍याउने ? उपकरण मर्मत सम्भार कति समयमा गर्ने ? यस्ता विषयमा नेपालीले ज्ञान लिएका छन् ।

निर्माण सामग्री व्यवस्थान जुन बेला आवश्यक पर्छ त्यही बेला निर्माण सामग्री संकलन गर्ने हाम्रो बानी छ । तर यहाँ काम सुरु हुनुअघि नै गिट्टी, सिमेन्ट, बालुवा ढुंगा, छड, बिटुमिनलाई ल्याउने स्थान, भण्डारण गर्ने योजना बन्थ्यो । बन्द हुने भयो भने पनि काम नरोकिने गरी स्टक व्यवस्थापन हुन्थ्यो ।

कसरी गुणस्तरीय बनाउने ?
सडकलाई गुणुस्तरीय बनाउन ठेकेदारको मुख्य जिम्मेवारी हुन्छ । यस बाटोलाई गुणस्तरीय बनाउन जमिन मुनिको माटो स्तरीय नहुने भएपछि अन्यत्रबाट परीक्षण गरी ल्याइएको छ । सामान निकाल्ने ठाउँ, स्टोर गरेको ठाउँ र आवश्यक सामान मिसाएर प्रयोगमा ल्याउनुअघि परीक्षण भएको छ । पीच गर्न गिट्टी टिकाभैरवबाट ल्याइएको हो । हामीले त्यहाँ पनि परीक्षण गर्‍यौं । आफूलाई चाहिने आकारको गिट्टी मात्रै लियौं । त्यति गर्दा पनि सडकमा गुणस्तरमा कमी आएर बिगि्रयो भने पिच गरेको ठाउँमा भत्काइएको थियो । डिजाइनभन्दा गलत भएको ठाउँमा पुनः मर्मत गरिएको छ । जोखिम व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । हाम्रो देशमा बिगि्रयो भने बनाउने/भत्काउने चलन छैन ।

सडकलाई कसरी गुणस्तरीय बनाउने भन्नेबारे टेक्निकल र जेनरल मिटिङ हुन्थ्यो । टेक्निकल बैठकमा नक्सा परिवर्तन, सामानको गुणस्तरमा छलफल गथ्र्यौं । परामर्शदाता र ठेकेदारको दैनिक मिटिङ हुन्थ्यो । सडक स्तरीय बनाउन चालेको माटो पनि राखिएको छ ।  त्यसलाई स्वाइल इन्प्रुभमेन्ट भनिन्छ ।

निर्माणाधीन सडकमा पानी हाल्यो फुल्ने र घाम लाग्दा सुकेर साह्रो हुने माटो हटाएर गुणस्तरीय माटो हालेका छौं । ढुंगेधारा नसुकाउन भनेर माटो नहटाई ढलान गरिएको छ । बस स्टपमा सवारीको भार बढी हुने भएपछि ढलान गरिएको छ । यसले खाल्डाखुल्डी नहोस् भनेर कङक्रिड गरिएको हो ।

कामदार सुरक्षासडकमा खटिने कामदारको बिमा गरिएको थियो । दुर्घटनाबाट बच्ने उपाय सिकाउने गरिएको थियो । सुरक्षाका लागि ठेकेदार, परामर्शदाता र आयोजनाबीच बारम्बार छलफल गर्ने र स्थलगत निरीक्षण गर्ने गरिन्थ्यो । ठेकेदारले कामदारलाई दैनिक काममा जानुअघि सुरक्षाबारे जानकारी गराउने गथ्र्यो ।
६ लेन विस्तारका क्रममा नेपालमै पहिलो पटक अर्थ रिनफेर्स वाल -कङक्रिट प्यानल) प्रयोग भएको छ । धेरै गहिरो ठाउँलाई उचालेर समथर बनाउन यसको प्रयोग गरिन्छ । यसको ग्यारेन्टी ५० वर्ष हुन्छ । पुरानो प्रविधि र प्यानल लगाउने खर्च उस्तै हो । यसका लागि ठाउँ थोरै भए

पुग्छ । यो प्रविधि नेपाली कामदारले उत्पादन गर्ने र जडान गर्न सक्ने मौका पाएका छन् । सर्वसाधारणले रेलिङ नाघेर जेब्रा क्रसिङभन्दा अन्यत्रबाट बाटो काट्न थालेपछि सडकको बीचमा बार लगाइएको छ । जसलाई मिडिन फेन्च भनिन्छ ।

Saturday, April 23, 2011

कृषिमा सम्भावनाको खोजी

करिब ७० प्रतिशत जनता कृषिमा आश्रति भएको देश नेपाल । तर विडम्वना यही मुलुकका ४० प्रतिशतभन्दा बढी किसान परिवारले वर्षभरि पुग्ने अनाज अभावमा बेसाएर गुजारा गर्नुपर्छ । निर्वाहमुखी कृषि प्रणालीलाई कसरी व्यावसायिक र प्रतिस्पर्धात्मक बनाउने भन्नेतर्फ पहल नहुनुको परिणाम हो यो । जनताको जीवनस्तर उकास्ने मुख्य क्षेत्र सधँै ओझेलमा परिरहृयो । कृषिप्रधान देशको किसानका भकारीमा बर्षदिन खान पुग्ने अन्न हुँदैन भने यो भन्दा दुर्भाग्य अरू के हुन सक्छ ?यसो हुनुमा स्पष्ट कारणहरू छन् । पहिलो त कृषिमा आधुनिकीकरण भएन । बाउबाजेेले जुन हलोले जातेेका थिए नातिको पालामा पनि त्यही हलो प्रयोग भएको छ । नर्बेका किसान र यहाँका किसानको तुलना गरौँ । त्यहाँ त जोत्ने, मल र बीउ छर्ने, पाकेपछि काट्ने सबै काम मेशिनले नै गरिँदोरहेछ । त्यहाँका तीन सय हेक्टरसम्म जमिनमा खेतीका सबै काम एक दुई जनाले नै भ्याउँदा रहेछन् । थोरै मान्छे छन् तर उब्जाउँछन् सात समुद्र पारिसम्म बाँड्न पुग्ने गरी । बाँकी जनता उद्योगधन्दा, विज्ञानप्रविधि र विकास-निर्माणमा लाग्न पाएका छन्, देशले उन्नति गरेको छ ।  

किसानलाई राज्यले आवश्यक सहुलियत र सुविधा उपलब्ध नगराउनु पनि अर्को कारण हो । कृषिलाई प्राथमिकताको क्षेत्र भन्ने, कृषिक्रान्तिका कुरा पनि गरिरहने तर त्यसअनुसार किसानमुखी नभइदिने प्रवृत्ति यहाँ छ । नर्वे आफ्ना किसानलाई अनुदान सहायता दिने मुलुकमध्ये अग्रपङ्क्तिमा पर्छ । युरोपेली मुलुकका किसान राज्यबाट बढी सुविधा पाउने र राम्रो आय गर्नेमध्ये पर्छन् । किसान सुखी छन् । देश धनी छ तर यहाँ कृषि पढ्ने र गर्ने दुवैको सम्म्ाान छैन । अमेरिकामा जैविक -अर्गानिक) खेती गर्ने किसानले बीस हजार डलर सहायता पाउँदोरहेछ तर विकासे उत्पादनको बानी परेका हाम्रा नीतिनिर्माताहरूलाई अर्गानिक कृषिबारे चासो दिने फुर्सदै छैन्ा । न त पर्याप्त रासायनिक मल उपलब्ध गराउन नै सकेका छन् ।
टाढा किन जानुपर्‍यो ? भारतकै हिमाञ्चल प्रदेशमा कृषि विषय पढेकाहरूलाई २० लाख सम्म ऋण दिँइदोरहेछ, जसको ८० प्रतिशत अनुदान हुने गर्छ । यसरी कृषिलाई समृद्धिको केन्द्रमा राखेर काम गर्ने मुलुक समृद्ध भइसके, हँुदैछन् तर हाम्रो देशमा भने कृषिका कुरा कुरामै सीमित भए, केन्द्रमा भने राजनीति पर्‍यो । भएको बजेट पनि खर्च गर्न नसक्ने गरी रानीतिक अस्थिरता भएपछि मुलुक स्वाभाविक रूपमा पछाडि पर्छ, परिरहेको छ । कृषिमा विश्वमै ठूलो हिस्सा ओगट्ने मुलुकहरू नेपालको दुईतिर छन् अर्थात् चीन्ा र भारत । उनीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्नुको कारण एउटै छ- त्यहाँका किसानले पर्याप्त अनुदान पाउँछन् । कुरामै सीमित रहेकेा हाम्रो कृषि राज्यको उपेक्षाकै कारण दिनानु दिन धरासयी बन्दैछ । त्यसैले त हाम्रो भान्सामा लसुन, प्याज र चामल विदेशबाट आइपुग्छन् ।
तेस्रो कारण हो- सरकारले कृषिमा क्षेत्रगत प्राथमिकता निर्धारण गर्न नसक्नु । तराई क्षेत्रमा धान र गहुँलाई जोड दिन सकिन्थ्यो , पहाडी क्षेत्रमा कोदो, मकै र फलफूल आदिलाई केन्द्रमा राख्न सकिन्थ्यो अनि हिमाली क्षेत्रमा जडिबुटी र फलफूललाई । यसो भएको भए तराईको चामल पहाड र हिमालका वासिन्दाले खान पाउँथे । हिमाल र पहाडको अन्न, जडिबुटी र फलफूल तराई र्झन सक्थ्यो । यसको विपरीत यहाँ त यातायात असुविस्ताका कारण हिमालको स्याउ कुहिएर खेर जाने गरेको छ ।
चौथो कारण हो विश्वबजारका अवसरहरूको उपयोग गर्नेतर्फ नलाग्नु । नेपाल विश्वव्यापार सङ्गठन -डब्लुटिओ)को सदस्य भइसके पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तुलनात्मक बढी लाभ हुने उत्पादनहरूको पहिचान हुन सकेको छैन्ा । पहिचान भएर माग आएकामा समेत उत्साहजनक ढङ्गले उत्पादन बढाउन सकिएको छैन्ा । अलैँची, अदुवा, कफी, स्याउ आदिबाट नेपालले मनग्गे फाइदा लिन सक्ने त थाहैै छ । मसलाको परिकार, बिस्कुट, बेकरी, सुगन्धित तेल, रक्सी आदि उत्पादनमा प्रयोगका लागि तेस्रो मुलुकमा अलैँचीको माग दिनप्रति दिन बढ्दो छ तर उत्पादन क्षेत्र बढाउनेतर्फ पहल भएको छैन्ा । खाद्य एवं कृषि सङ्गठन -एफएआ)को ००८ को तथ्याङ्कले नेपाललाई अदुवा उत्पादानमा विश्वमै चौथो घोषणा गरेर एउटा उत्साह थपिदिएको थियो । चिसो हावापानीका कारण तुलनात्मक रूपमा अन्यत्रको भन्दा बढी रेसादार नेपाली अुदुवा उच्च्ा गुणस्तरको मानिन्छ । नेपालको मध्य पहाडदेखि चुरेसम्मका २१/२२ जिल्लामा उब्जेको अदुवा राम्रो मानिन्छ । अन्तर्राष्टिय बजारमा साख जमाउन थालेको अदुवाका लागि सरकारले भने किसान लक्षित कार्यक्रम अझै ल्याएको छैन्ा । यदि व्यावसायिकताको पाइन हाल्न सक्ने हो भने प्रतिहेक्टर २५ टनसम्म अदुवा फलाउन सकिन्छ । यस्तो नहुँदा हालको उत्पादन त्यसको आधाभन्दा पनि कम अर्थात् ११.३५ टनमा सीमित छ ।
त्यस्तै कफीमा पनि नेपालको सम्भावना उत्तिकै छ । नेपालको ८०० सयदेखि एक हजार ६०० मिटरसम्मको उचाइमा कफी खेती गर्न सकिन्छ । विज्ञहरूका अनुसार नेपालको १५ हजार हेक्टर क्षेत्र कफी खेतीका लागि उपयुक्त छ तर खेती भएको क्षेत्र जम्मा एक हजार हेक्टर मात्र छ । यहाँको कफी विश्वमै उत्कृष्टमध्ये एक मानिन्छ र जर्मनी, बेल्जियम, कोरिया, जापान, दुवई, अमेरिका, प|mान्स लगायतका मुलुकमा निर्यात भइरहेको छ तर अत्यन्तै सानो परिमाणमा । विश्वमा बढी बिक्री हुने वस्तुमध्ये कफी पनि हो । यसको ठूलो बजार भए पनि सरकारले लगानी गर्न नसक्नु आफैँमा दुखद् हो । अझ अर्गानिक कफीको माग बढी भएकाले त्यसतर्फ ध्यान केन्दि्रत गरिनुपर्छ । कफीलाई चिस्यान चाहिने भएकाले यससँगै ठूलो रुख हुने खालका फलफूल लगाउन सकिने र कफीको भित्री जमिनमा अदुवा, बेसार समेत रोप्न सकिने हुँदा किसानका दुवै हातमा लड्डु पार्न सक्छ ।
हेलम्बू भन्ने बित्तिकै स्याउको सम्झना आउँछ । तर यतिबेला हेलम्बुका बासिन्दाले समेत अन्यत्रबाट स्याउ किनेर खानु पर्ने स्थिति छ । किन यस्तो भयो ? किनकि लटरम्म स्याउ फलिरहेको छ तर सडक नभएकाले निर्यात गर्न सकिँदैन्ा । यस्तो भएपछि को स्याउ लगाएर बसिरहन्छ ? व्यापारीको सामान बोकेर सुर्खेतबाट कालीकोट पुगेकेा हेलिकोप्टरले प्रतिकिलो सामानको भाडा एक सय र प्रति यात्रु दश हजाररुपियाँसम्म असुल्दा रहेछन् । यस्तो भएपछि भारत र चीनबाट आयातीत सस्ता स्याउसँग्ा नेपाली स्याउले कसरी प्रतिस्पर्धा गर्ने ? नेपालमा खपत हुने २० हजार मेटि्रक टन स्याउ विदेशबाट आयात भइरहँदा स्वदेशी स्याउ कि त कुहिएर गएको छ, कि त किसानले रक्सी पार्नु पर्ने विवशता छ ।
जबसम्म निर्वाहमुखी कृषिलाई व्यावसायिक र प्रतिस्पर्धात्मक रूप दिन दीर्घकालीन कृषि नीति ल्याइँदैन तबसम्म किसानको घरमा अनिकाल लाग्ने स्थितिले नेटो काट्ने छैन्ा । निर्यातभन्दा आयात बढी हुँदासम्म मुलुक परावलम्बी रहिरहने निश्चित छ । यदि हामी स्व्ाावलम्बी हुने हो भने राज्यबाट पर्याप्त अनुदान लगायतका सुविधाको व्यवस्था गरिनुपर्छ । र, निर्यातको
वातावरण तयार पार्ने जिम्मेवारी पनि राज्यकै हो । यसो हुन सके नेपाली युवा यहीँका गह्राहरूमा पसिना बगाउन तयार हुनेछन् । यसले अर्थतन्त्रलाई आत्मनिर्भर बनाउने मात्र होइन्ा कृषिप्रधान देश भन्नुको इज्जत पनि धान्नेछ । 
कमल नेपाली
गोरखापत्र

Saturday, April 16, 2011

इजरायली प्रविधिबाट तरकारी खेती

इजरायलको कृषि फार्ममा काम गरेर फर्केका युवाले त्यहींको प्रविधिबाट नेपालमा तरकारी खेती सुरु गरेका छन्।
एक दर्जन युवा मिलेर अहिले ५५ लाख रुपैयाँ लगानीमा काठमाडौंको जितपुरफेदी-१ मा फार्म सुरु गरेका छन्। धरानका खोजराज कटुवालले इजरायलबाट फर्केका युवालाई संगठित गरेर दुई वर्षमै देशलाई तरकारीमा आत्मनिर्भर
बनाउने अभियान थालेका छन्।'हामी बालुवा नै बालुवाको थुप्रो इजरायलले कृषिमा गरेको प्रगतिलाई नेपालमा भिœयाउन लागेका छौं,' नर्सरीमा बिरुवालाई पानी हाल्दै कटुवालले भने। उनलाई साथ दिएका छन् सर्लाहीका राजन मैनाली, काभ्रेका रतिमान गौतम, बुटवलका सुनिलनाथ योगी, धरानकै सरिता कटुवाल र बाग्लुङका ठाकुर केसीले। उनीहरुको आँट अनि उत्साह देखेर कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठ र हरिवंश आचार्यले जग्गा उपलब्ध गराएर सहयोग गरेका छन्। 'मदन दाइले हामीलाई सहयोग नगर्नुभएको भए हामी खाडी देशमा गएर काम गरिरहेका हुन्थ्यौं होला,' मैनाली भन्छन्। हरेकले ५/५ लाख रुपैयाँ जम्मा गरेर उनीहरुले यो फार्म खोलेका हुन्।

 

 देशलाई आधुनिक कृषिबाट विकास गर्ने लक्ष्य बोकेका यी युवा इजरायलबाट फर्केपछि क्यानडाको फार्ममा काम गर्ने प्रस्ताव आउँदासमेत त्यागेर नेपालमै केही गर्ने अठोट लिएर अघि बढेका छन्। इजरायली प्रविधिलाई नेपालमा भिœयाएर तरकारी खेती थालेका उनीहरु फार्ममा दिनरात खटेर लागेका छन्। इजरायलजस्तो देशले तरकारी, फलफूल उत्पादन गरेर युरोप, अमेरिका निर्यात गर्छ। नेपालबाट पनि तरकारी निर्यात गर्न सकिने आत्मविश्वास बोकेका छन् उनीहरुले। इजरायलमा अहिले झन्डै एक हजार पाँच सय नेपालीले कृषि फार्ममा काम गर्छन्। कृषि फार्ममा काम गर्दा महिनाको कम्तीमा ६५ हजारदेखि बढीमा दुई लाख ७५ हजार रुपैयाँ नेपालीले पाउँछन्। यो निकै आकर्षक पारिश्रमिक हो।
अहिलेसम्म पाँचसय नेपाली कृषिमा काम गरेर स्वदेश फर्किसकेका छन्। अधिकांशले त्यहाँको सीप यहाँ प्रयोग गर्ने अवसर पाएका छैनन्। 'उनीहरुको उत्साह देखेर मैले जग्गा व्यवस्थाको लागि सहयोग गरेको हुँ,' कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठले भने। दुई वर्षअघि इजरायल र नेपालबीच दौत्य सम्बन्ध स्थापना भएको ५० औं वार्षिक उत्सवमा सहभागी हुन जाँदा श्रेष्ठले कृषि फार्ममा काम गर्ने नेपालीलाई भेटेका थिए। नेपालमै जग्गा उपलब्ध हुने हो भने इजरायलमा जस्तै उत्पादन गर्न सकिने आँट उनीहरुले कलाकारद्वय श्रेष्ठ र आचार्यलाई सुनाएका थिए। इजरायलमा नेपालीले काम गर्ने फार्ममा एउटै बोटबाट कम्तीमा ८० देखि एक सय २४ किलोसम्म
गोलभेडा फलेको देखेपछि श्रेष्ठ पनि अचम्म परेका थिए। काठमाडौंका काँठ क्षेत्रमा प्लास्टिक टनेलमा गोलभेडा खेती गर्नेले अहिले सबै खर्च कटाएर रोपनीको एकलाख रुपैयाँ बचत गर्छन्। इजरायली प्रविधिको टनेल, सिँचाइ, प्रविधि अपनाउने हो भने यहाँ एउटै बोटबाट कम्तीमा ३० देखि ५० किलो गोलभेडा फलाउन सक्ने आँट युवाहरुसँग छ। 'इजरायलका कृषि फार्ममा काम गरेर फर्केका युवालाई सरकारले थोरैमात्र सहयोग गरिदिने हो भने सबै यही क्षेत्रमा लाग्नेछन्,' कटुवाल भन्छन्। कृषि प्रधान देश भनेर चिनिने नेपालले भुटानबाट आलु, चीनबाट लसुनदेखि फलफुल, भारतबाट हरेक ताजा तरकारी ल्याएको देखेर उनीहरु आफूले सिकेको सीप यही प्रयोग गर्न आतुर भएका हुन्। इजरायलको थोपा सिँचाइ प्रविधिलाई लागु गर्न उनीहरु केही दिनअघि भारतको मुम्बईसमेत पुगे। जहाँ थोपा सिँचाइको लागि आवश्यक पर्ने मेसिन तयार हुन्छ। अहिले उनीहरु बिहान झिसमिसे उज्यालोदेखि बेलुकी झमक्क साँझ पर्ने बेलासम्म फलामे ग्रीन हाउस बनाउन व्यस्त छन्। 'दुई महिनाभित्र हामी पहिलो लट गोलभेडा उत्पादन गरेर बजारमा पुर्‍याइसक्छौं,' रतिराम गौतमले भने। थोपा सिँचाइको सामान नआइपुगेरमात्र उनीहरु अड्केका छन्। अब केही दिनभित्र सामान आइपुगेपछि उनीहरुको व्यस्तता झनै बढ्छ। उनीहरुले तरकारी खेती सुरु गरेको चर्चा सुनेर इजरायलबाट फर्केकाहरुले बुटवल, मोरङ, झापा, चितवनमा पनि अभियानकै रुपमा अघि बढाएका छन्। इजरायलमा पाँच वर्ष काम गरेर आएपछि उनीहरुमा काम गर्ने उत्साह बढेको कलाकार श्रेष्ठले बताए। 'सरकारले अलिकतिमात्र सहयोग गरिदिने हो भने इजरायलबाट फर्केकाहरुबाट नेपालको कृषिक्षेत्रले ठूलो फड्को मार्न सक्छ,' इजरायलबाटै फर्केका सुनिलनाथ योगीले भने। उनीहरुको उत्साह देखेर काठमाडौंस्थित इजरायली दूतावासले कृषि प्राविधिक झिकाएर उनीहरुलाई सहयोग गरेको छ। इजरायलबाट आएका प्राविधिकले समेत जितपुरफेदीको माटो तरकारी खेतीको लागि उत्कृष्ठ प्रमाणित गरेपछि उनीहरु झनै उत्साहित भएका छन्। केही दिनअघि उपप्रधानमन्त्री भरतमोहन अधिकारीले समेत इजरायलबाट फर्केका युवाहरुले सुरु गरेको फार्मको अवलोकन गरेका थिए। उपप्रधानमन्त्रीले फार्म सुरु गरेका युवाहरुलाई सहयोग गर्ने बचन दिएका छन्। तर युवाहरु उपप्रधानमन्त्रीको भनाइले असाध्यै उत्साहित भने छैनन्। चार महिना अघि इजरायलबाट यी युवाहरु सहयोगको आशा राख्दै कृषि मन्त्रालय पुग्दा तत्कालिन मन्त्री मृगेन्द्रकुमार सिंहले कुनै सहयोग हुन नसक्ने भनाइ सुनाएर पठाएका थिए। कृषि मन्त्रालयको व्यवहारबाट दिक्क भएका उनीहरुलाई कलाकारद्वयले उत्साह भरेर नेपालमै कृषिक्षेत्रमा नयाँ काम गर्ने वातावरण मिलाएका हुन्। 'हामीलाई इजरायलले बोटबिरुवाको भाषा बु‰नसक्ने सीप दिएको छ, त्यसलाई अब नेपालमै प्रयोग गरेर अरु युवालाई प्रेरित गर्ने हाम्रो उद्देश्य छ,' कटुवालले भने।
नागरिक न्यूज़

उच्च गतिको रेलले विमानसेवा प्रभावित

चीनभरि विस्तार भएको उच्च गतिको रेलले आन्तरिक विमान सेवा प्रभावित हुन थालेका छन् ।
देशका केही भाग उहान, नानजिङमा मार्च २७ देखि हवाई सेवा अवरुद्ध भइसकेको छ ।
२००९ मा सुरु भएको हेफी उहानको उच्च गतिको रेलले यात्रा अवधि १० घन्टाबाट कटौती गरी तीन घन्टामा झारिसकेको छ । तीन जोडी उच्च गतिका रेल सेवाहरू उहान र नानजिङबाट प्रत्येक दिन प्रतिघन्टा २ सय ५० किलोमिटरको गतिमा सञ्चालित भइरहेका छन् । दोस्रो स्तरको सिटका लागि टिकट दर १ सय ८० युआन (२८ अमेरिकी डलर) रहेको छ ।
यो भन्दा पहिले सञ्चालित विमान सेवाहरू प्रतिघन्टा ५ सय २० किलोमिटरको यात्रा तय गर्ने र यात्रा खर्च ७ सय ३० युआन लाग्थ्यो ।
यी दुई सहरहरूबीचको यात्रामा प्रयोगमा आउने रेल झन्डै ९० प्रतिशत रहेकोमा विमान सेवाको उडान भने ५० प्रतिशत मात्रै रहेको छ ।

उहानमा उच्च गतिको रेलको प्रभाव उडान सेवामा स्पष्ट रूपमा देखा परेको छ । ६ सय किलोमिटरभन्दा छोटा उडानहरू रद्द नै भइसकेको उहान तियान्हे विमानस्थलले उपलब्ध गराएको तथ्यांकमा उल्लेख गरिएको छ ।
यो विमानस्थलमा यो वर्षको फेबु्रअरीमा वसन्त ऋतुको बिदाको समयमा ६ लाख ७७ हजार ७ सय यात्रु आवतजावत गराएको थियो । यो अनुपात गत वर्षको भन्दा ८.५२ प्रतिशतले कमी हो र यो गिरावट २३ वर्षकै इतिहासमा पहिलो हो ।
समान अवधिमा गत वर्षको तुलनामा रेल प्रयोग ६० प्रतिशतभन्दा बढीले भएको थियो ।
चीनले विस्तार गरेको उच्च गतिको रेल नेटवर्कको लम्बाइ ८ हजार ३ सय ५८ किलोमिटर पुगिसकेको छ, जुन २०१० को उत्तराद्र्धबाट सञ्चालनमा आउन थालिसकेका छन् ।
चिनियाँ रेल्वे मन्त्रालयले जनवरीमा चीनले यो वर्ष रेलमार्ग निर्माणमा ७ खर्ब युआन (१ खर्ब डलरभन्दा बढी) लगानी गर्ने घोषणा गरिसकेको छ । 
कारोबार दैनिक  

Saturday, April 2, 2011

सर्वसाधारणलाई छुँदै छन् बैंकहरु

केही बैंकले खाता खोल्दा उल्टै रकम दिने योजनासमेत ल्याएका थिए, केहीले अहिले विभिन्न योजना ल्याएका छन् जसले निम्नस्तरका सर्वसाधरणसम्म पुग्न बैंकलाई सजिलो भएको छ
सानो भर्‍याङकी शिला तजियाले बैंकमा रकम जम्मा गरेर फर्किंदा ग्यास स्टोभ, राइस कुकरलगायत घरायसी सामान लिएर आइन् । करिब दुई महिनाअघि जनता बैंकमा खाता खोल्दा उनले यी सामान पाएकी हुन् । ँपत्रिकामा विज्ञापन देखेपछि खाता खोलिकी थिएँ,’ उनले भनिन्, ँसामान लिएर फर्किएँ ।’
कमर्ज एन्ड ट्रस्ट बैंकले गत साता खाता खोल्दा सिनेमाको टिकट निःशुल्क पाउने योजना ल्यायो । यस योजनाअन्तर्गत खाता खोल्दा जय नेपाल र कुमारी हलको टिकट पाइन्छ ।
शून्य रुपैयाँमा खाता खोल्दा १ सय रुपैयाँ जम्मा गरिदिने गरी नारी दिवसका अवसरमा सिभिल बैंकले योजना ल्यायो । यस्तै खाले योजनाको सुरुवात भने किस्ट बैंकले करिब ४ वर्षअघि गरेको थियो ।

पछिल्लो पटक खुलेको सेन्चुरी कमर्सियल बैंकले बचतमै ११ प्रतिशतसम्म ब्याज दिने गरी खाता खोल्ने योजना ल्याएको छ ।
यी योजना नेपालको उदारीकरण प्रक्रियासँगै खुलेका निजी वित्तीय संस्थाले बजारमा ल्याएको प्रतिस्पर्धाका उदाहरण हुन् । यसले एकातर्फ बैंकलाई नयाँ ग्राहक दिएको छ भने बैंकले ग्राहकलाई बढी प्रतिफल र सस्तो सेवा दिन थालेको छ ।
१० वर्ष अघिसम्म पनि खाता खोल्न कम्तीमा ५ हजार रुपैयाँ चाहिन्थ्यो । बढ्दै गएको प्रतिस्पर्धाले बैंकलाई साहुबाट सेवा प्रदायक संस्था बनाउँदै लग्यो ।
वीरगन्जका यमबहादुर महत अझै आफ्नो २ हजार ६३ रुपैयाँको खाता सम्झन्छन् । 'नयाँ वर्ष २०६३ को उपलक्ष्यमा इन्भेस्टमेन्ट बैंकले त्यति नै रुपैयाँमा खाता खोल्ने योजना ल्याएको थियो,' उनले भने, 'त्यो समयमा सस्तो लागेर खाता खोलें ।'
यसको केही वर्षपछि नै इन्भेस्टमेन्ट बैंकले १ रुपैयाँमा खाता खोल्ने योजना ल्याएको थियो । केही वाणिज्य बैंकसमेत
अब घरदैलो सेवा सुरु गर्नेसम्मको तयारी गर्दै छन् ।
बैंक तथा वित्तीय संस्थाको संख्या बढ्दै गएपछि निक्षेप आकषिर्त गर्न थप भएका यस्ता सुविधाले बैंकिङ प्रणालीमा पनि परिवर्तन ल्याउँदै गएको छ । 'ठाउँअनुसारको सेवा सुविधा सञ्चालन गर्दा फाइदा पुग्छ,' डिसिबिएल बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुधीर खत्री भन्छन्, 'हामीले पनि ग्राहकमुखी सेवामा जोड दिएका छौं ।'


डिसिबिएलले पछिल्लोपटक भोटाहिटी र सानेपा शाखाबाट ग्राहकको घरघरमै गएर निक्षेप संकलन गर्ने सेवा सुरु गरेको छ । 'यसले ग्राहकको बैंकसम्म आउने समय जोगाएको छ,' उनले भने, 'आफ्नै पारिवारिक बैंकका रूपमा हामी अघि
बढ्दै छौं ।'
'क' वर्गका वाणिज्य बैंकहरूको संख्या नै ३१ पुगिसकेको छ । यसैगरी ८३ विकास बैंक, ७९ वित्त कम्पनी, १९ लघुवित्त विकास बैंकले सेवा दिइरहेका छन् । यी वित्तीय संस्थाका करिब ११ सय शाखा देशभर छन् ।
प्रतिस्पर्धासँगै गत वर्षदेखि बजारमा खर्च गर्न योग्य रकम -तरलता) को पनि अभाव हुन थाल्यो । सर्वसाधारणको बचत बैंक वित्तीय संस्थाका लागि थप आवश्यक पर्‍यो । जसले ५ वर्षमै बचतको ब्याजदर औसत ३ बाट ११ प्रतिशतसम्म पुर्‍याएको छ ।
'हामीले ९ देखि ११ प्रतिशतसम्म ब्याज दिइरहेका छौं,' पछिल्लोपटक खुलेको सेन्चुरी कमर्सियल बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत गणेश श्रेष्ठ भन्छन्, '१ सय रुपैयाँमा खाता खोल्न सकिन्छ ।' विभिन्न उपहार राखेका योजना भने बैंकले नल्याउने उनले बताए । 'अहिले बजार अध्ययन गरिरहेका छौं,' उनले भने, 'छिट्टै प्रतिस्पर्धी र आकर्षक योजना ल्याउनेछौं ।'
सिभिल बैंकले नारी दिवसको अवसर पारेर बैंकले एक महिनासम्म महिलालाई शून्य मौज्दातमा खाता खोल्दा १ सय रुपैयाँ जम्मा गर्ने योजना ल्याएको थियो । 'विशेष अवसरमा विशेष योजना ल्याइरहनेछौं,' प्रमुख कार्यकारी अधिकृत किशोर महर्जनले भने, 'यसले ग्राहक बढाउन र निक्षेप संकलनमा मद्दत पुर्‍याउँछ ।' यसका साथै ब्याजलाई पनि प्राथमिकतामा राखेको उनी बताउँछन् । 'एकमात्र कार्यालय रहेको बैंकमा दैनिक ५० को औसतमा खाता खोल्ने क्रम छ,' उनले भने, 'शाखा विस्तारसँगै यो पनि बढ्नेछ ।'
स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकमा कुनै समय खाता खोल्न न्यूनतम ५० हजार रुपैयाँसम्म चाहिन्थ्यो । 'अहिले २५ सयसम्ममा खाता खोल्न सकिने व्यवस्था पनि छ,' बैंकका कर्पोरेट अफेयर्स प्रमुख दिवाकर पौडेलले
भने । रकम झिक्न पनि चेकबुक नै चाहिने अवस्था अन्त्य भएको पनि झन्डै दशक छुन लागिसक्यो । देशभर करिब ७ सय एटिएम छन्, जसबाट रकम झिक्न सकिन्छ ।
टोकन लिएर चेक साट्नुपर्ने पुराना सरकारी बैंक पनि के कम । वाणिज्य बैंक र नेपाल बैंकमा पनि जुनसुकै शाखाबाट रकम राख्न र झिक्न सकिने सेवा -एबिबिएस)
सुरु भइसकेको छ ।
सरकारी बैंकका कर्मचारीको पनि ग्राहकसँग गर्ने व्यवहारमा क्रमशः सुधार भइरहेको छ । 'पहिलेभन्दा कर्मचारीको व्यवहार कम रूखो छ,' राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकबाट पेन्सन लिइरहेका शिक्षक
श्यमप्रसाद ढुंगेल भन्छन्, 'बिस्तारै सुधार होला नि ।'
सुधारको अपेक्षा सबैतिर छ । अधिकांश निजी वित्तीय संस्था पनि खाता खोल्दा जति नरम हुन्छन् त्यसपछिको सेवा दिन त्यति नै रूखा देखिन्छन् । ग्राहक संख्या बढाएपछि सीमित कर्मचारीले सेवा दिन नसकेका कारण पनि सामान्य कामका लागि पनि घन्टौं कुर्नुपर्ने समस्या छ ।
स्ट्यान्डर्ड चार्टर्डमा भने सेवाको गुणस्तरीयता कायम राख्न केन्द्रीय कार्यालयमा भने खाता खोल्न न्यूनतम २५ हजार आवश्यक पर्ने पौडेलले बताए । 'खाता खोलेर मात्रै भएन आफ्नो स्ट्यान्डर्डको सेवा पनि दिन सक्नुपर्‍यो,' उनी भन्छन् ।
कांतिपुर 
रोशन अधिकारी

Saturday, March 26, 2011

आर्थिक विकासमा चीनले अमेरिकालाई उछिन्ने

विश्व बैंकका प्रमुख अर्थविद् जस्टिन लिनले उदाउँदो चीनले आगामी २० वर्षसम्म लगातार वार्षिक आर्थिक वृद्धिदर ८ प्रतिशत कायम राख्न सफल रह्यो भने यसले अमेरिकालाई पाखा लगाउँदै विश्वकोे सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र बन्न सक्ने बताएका छन् ।
गत वर्ष चीनले विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्रको स्थानमा रहेको जापानलाई उछिनेको थियो । विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्रको उपाधि पाएको चीनले चालू वर्षका लागि वार्षिक आर्थिक वृद्धिदर ८ प्रतिशत हासिल गर्ने लक्ष्य लिएको छ, जसले आगामी सन् २०१५ सम्मको वार्षिक वृद्धिदर ७ प्रतिशत कायम राख्ने लक्ष्य लिएको छ ।
“सन् २०३० सम्ममा चीन विश्वको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र बन्न सक्छ,” जस्टिनले भने । २०३० सम्ममा चिनियाँ अर्थतन्त्रको आकार क्रयशक्ति समता (पीपीपी) का आधारमा दोब्बर हुने उनको प्रक्षेपण छ ।
विगत दुई दशकयता चीनमा विश्वको सबैभन्दा द्रुत गतिले आर्थिक विस्तार भएको जस्टिन बताउँछन्  । सन् १९९०–२०१० को बीच अवधिमा चीनले आश्चर्यपूर्ण तरिकाले वार्षिक १०.४ प्रतिशतका दरले आर्थिक वृद्धि गर्न सफल भयो, जुन आर्थिक वृद्धिदरको प्रवृत्ति अन्य राष्ट्रहरूको तुलनामा निकै सबल हो ।
जस्टिनले सन् २००८ को विश्वव्यापी आर्थिक मन्दीबाट प्रभावित विश्व अर्थतन्त्रको सुधार कमजोर रहेका कारण चिनियाँ अर्थतन्त्रको विस्तारमा अवरोध सिर्जना हुनेप्रति चेतावनी दिएका छन् । यसका साथै देशको केही आन्तरिक समस्याको असरले गर्दा पनि अर्थतन्त्रको वृद्धिदर कमी आउन सक्ने उनको अनुमान छ ।
आर्थिक विस्तार द्रुत बनेसँगै केही वर्षयता चीनमा आम्दानी अन्तर पनि बढ्दै गएको छ, जसले सामाजिक अन्योल सिर्जना हुन सक्छ ।
“विश्वव्यापी बढ्दो तापमानले चीनको दीर्घकालीन आर्थिक विस्तारको स्थायित्वमा वास्तविक चुनौती थप्नेछ,” उनले भने, तर विश्वको सबैभन्दा ठूलो फोहोर उत्पादक राष्ट्र चीनलाई उनले अबका दिनहरूमा कार्बन उत्सर्जनलाई न्यून पारी हरित प्रविधितर्फ उन्मुख भई नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्न आग्रह गरेका छन् ।
उनले थपे, “चीनले उल्लेख्य मात्रामा आर्थिक वृद्धिलाई निरन्तरता दिनु आवश्यक छ । ती माथि उल्लिखित केही पक्ष तथा आर्थिक वृद्धिलाई निरन्तरता दिनु चीनका लागि चुनौती हुन्, तर ती पक्ष चीनका लागि अवसर पनि हुन् ।”
चीनले स्वच्छ ऊर्जा विकास गर्नका लागि महत्वकांक्षी योजना ल्याएको छ, जुन योजनाअनुरूप कार्बन उत्सर्जनको मात्रालाई सन् २०२० सम्म ४० देखि ४५ प्रतिशतसम्म न्यून पार्ने चीन सरकारको लक्ष्य छ । जसको स्तर सन् २००५ मा कायम कार्बन उत्सर्जनको मात्रा बाराबर हुनेछ ।  यद्यपि स्वच्छ ऊर्जा विकास गर्नका लागि चालिने कारखाना बन्दको कदम भने असफल बन्दै आएको छ ।
गत वर्ष चीनको आर्थिक वृद्धि १०.३ प्रतिशतका दरले भएको थियो, जुन विश्वव्यापी आर्थिक मन्दीपछिको सबैभन्दा द्रुत वार्षिक आर्थिक वृद्धि दर हो ।
विश्वका अधिकांश राष्ट्रले आर्थिक विस्तारलाई द्रुत बनाउने अनेकन कसरत गरिरहेका छन्, तर उता बेइजिङले तरलताको बाढी नियन्त्रण गर्न आर्थिक वृद्धि न्यून पार्ने प्रयास गर्दैछ । तरलताको बाढी अझ ठूलो भई मुद्रास्फीति बढ्न सक्ने सम्भावना उच्च बनेको छ ।
कारोबार दैनिक 

Saturday, March 19, 2011

चीनलाई उछिन्दै भारत विश्व कै सबैभन्दा बढी हतियार आयात गर्ने देश

चीनलाई उछिन्दै भारत विश्व कै सबैभन्दा बढी हतियार आयात गर्ने देश बनेको स्वीडेनको एउटा संस्थाले जनाएको छ। स्टकहोम इन्टरन्यासनल पिस रिसर्च इन्स्टिच्युट (सिप्री) को प्रतिवेदन अनुसार भविष्यमा पनि भारत बढी हतियार आयात गर्ने देशका रुपमा रहिरहने देखिन्छ।
साढे ३२ अर्ब अमेरिकी डलर रक्षा बजेट रहेको भारतले ७० प्रतिशतभन्दा बढी हतियार आयात गर्ने गर्छ।

आफ्नो सशस्त्र फौजलाई आधुनिकिकरण गर्न आगामी पाँच वर्षमा भारतले थप ५० अर्ब डलर खर्च गर्न खोज्दैछ। यसमा १० अर्ब डलरको १२६ नयाँ फाइटर जेट किन्ने सम्झौता पनि पर्छ।
चीनको बढ्दो शक्ति र पाकिस्तानसँगको पुरानो प्रतिद्वन्द्विताबीच भारतले हतियार खरिद गर्न बढी रकम खर्च गर्न थालेको हो।
इन्स्टिच्युटका अनुसार चीनले घरेलु हतियार उद्योगको विकास गरेकोले हतियार आयात गर्नेमा ऊ दोस्रो स्थानमा झरेको हो।
हतियार बेच्नेमा भने अमेरिका पहिलो स्थानमा रहेको छ। अमेरिकापछि रुस र जर्मनी हतियार बेच्ने देशहरुको सूचिमा दोस्रो र तेस्रो संख्यामा छन्।

Thursday, March 17, 2011

के हो यो आणविक विकिरण भनेको ?

फुकुसिमास्थित आणविक पावर प्लान्टमा चरमबद्धरुपमा भएको बिस्फोट र त्यसबाट उत्पन्न आणविक विकिरणको समस्या अहिले जापानमा मात्र नभएर बिश्वभरकै मानिसहरुले चिन्ता र चासो लिईरहेको बिषय बनेको छ । हालै जापानमा आएको शक्तिशाली भूकम्प, भूकम्पपछिको सुनामीले त्रसित बनेका जापानमा रहेका नेपालीहरुमध्य कमैले सुनेका र भोगेका नयाँ र नौलो अर्को समस्या आणविक विकिरणको भयावहले थप चिन्तित बन्दै गईरहेका छन् यहांका नेपालीहरु पनि । यद्यपि मार्केटमा आएको हल्लाजस्तै त्यसरी आत्तिईहाल्नुपर्ने स्थिति नभएको उर्जा बिशेषज्ञ डा. राम गिरी बताउनुहुन्छ । एनआरएन जापानका सल्लाहकारसमेत रहनुभएका डा. गिरी भन्नुहुन्छ "बाहिर मार्केटमा आएको हल्ला जस्तो त्यस्तो भयावह स्थिति छैन, यद्यपि त्यसो भन्दैमा ढुक्क भएर हिड्ने अवस्था पनि छैन ।"

उहाँकाअनुसार जापानको टोकियोबाट उत्तर पश्चिम करिव २५० किमी टाढा पर्ने फुकुसीमा केनमा रहेको टोकियो पावर कम्पनीको आणविक पावर प्लान्ट नं १ अन्तर्गत रहेका आणविक पावर रियाक्टर १,२,३,४, मा मार्चको ११ तारिख गएको ९ म्याग्नेच्युटको भूकम्प र भूकम्पको कारण उत्पन्न चुनामीले आणविक पावर प्लान्ट अटोमेटिक बन्द भएपछि अटोमेटिक चिस्याउने सिष्टम सुरू हुनुपर्नेमा चुनामीको कारण त्यहांका सम्पूर्ण आकस्मिक पावर सप्लाई सबै क्षतिग्रस्त हुन गएकोले आणविक पावर प्लान्ट चिस्याउन नसक्दा आणविक रेक्टर रहेको भाग अत्यधिक तापक्रमले पग्लिन गई Cesium137 र Iodine जस्ता विकीरण बाहिर आउने गरेको छ ।
यसले के र कति दूरीसम्म असर गर्छ ? केही नभएको अवस्थामा प्राकृतिकरूपमा एक घन्टामा 0.038~0.040 Micro SV(माइक्रो सिवेल्ट) हुन्छ । छातीको X-ray लिदा एकपटकमा 50 microSV(माइक्रो सिवेल्ट) विकिरण शरिर भित्र पस्दछ । फुकुसिमा पावर प्लान्टको वरिपरी एक घन्टामा 400 माइक्रो सिवेल्ट सम्मको विकिरण निस्केको छ । पावर प्लान्टको २० किमी घेरा भित्रका सबै मानिसलाई २० किमी बाहिर पठाएको छ र २० किमीदेखि ३० किमीभित्र रहेकाहरूलाई घर बाहिर ननिस्कन भनिएको छ ।
टोकियोमा पनि 0.809 microSV (माइक्रो सिवेल्ट) को आणविक विकिरण मापनयन्त्रले देखाएको छ । यो अंक मानिसको स्वास्थ्यमा कुनै असर पार्ने अंक होइन । X-ray लिदा पनि यसको ६० गुणा बढी शरिरमा पस्ने गर्दछ । यो अंक बाहिरको वायुमा रहेको अंक हो । घरभित्र त्यो भन्दा पनि ज्यादै न्युन हुने हुंदा हालको अवस्थामा कुनै चिन्ता गर्नुपर्ने स्थिति छैन ।
धेरैले यतिबेला १९८६ जुनमा रसियामा (हालको उक्रेन) मा भएको चेर्नोभिल आणविक भट्टीको बिस्फोट सम्झने गर्दछन् । तर चेर्नोभिल पावर प्लान्टले पावर उत्पादन गर्दागर्दै बिस्फोट भएको थियो । तर जापानको फुकुसिमा आणविक पावर प्लान्ट अटोमेटीक बन्द भएको हुँदा चेरेनोभिल भन्दा धेरै कम असर पर्ने देखिन्छ । यसपालीको फुकुसिमासंग ठ्याक्कै मिल्ने दुर्घटना सन् १९७९ मा थ्री माइल आइल्याण्डमा भएको थियो । थ्री माइल आइल्याण्डमा भएको दुर्घटनाको समयमा २० किमी भित्रका मानिसलाई 0.0~1 microSV (माइक्रो सिवेल्ट) को आणविक विकिरण लागेको थियो । तर त्यो स्वस्थ्यमा असर पर्ने लेभल चाँही होइन भनिएको छ ।
यसबाट बच्न के गर्ने त ? १. आणविक दुर्घटना स्थलवाट २०किमी भन्दा जति सक्दो टाढा बस्ने ।
२. शरिरको छाला देखिने भाग छोप्ने ।
३. घरको झ्याल ढोका बन्द गर्ने, Air Condition सकभर नचलाउने Exust Fan पनि प्रयोग नगर्ने ।
४. बाहिरबाट घर फर्कदा लगाएको कपडा खोल्ने र सकभर प्रयोग नगर्ने ।
५. आणविक दुर्घटना वरिपरी २० किमी भित्र उत्पादित फलफूल, तरकारी, खाद्यान्नको प्रयोग नगर्ने ।
६. मुख, नाक छोप्ने, मास्क लगाउने, भिजेको कपडाले मुख नाक छोप्ने ।
७. सकभर बाहिर जाँदा टोपी लगाउने र हावा चलेको ठाँउमा नजाने ।
८. पानी पर्दा कुनै पनि हालतमा छाता ओढ्ने । पानी आफ्नो शरिरमा पस्न नदिने ।
माथिका कुराहरू पालना गरेमा अहिलेको अवस्थामा फुकुसीमा आणविक भट्टीबाट ३० किमी भन्दा बाहिर रहेको अवस्थामा चिन्ता मान्नुपर्ने अवस्था छैन ।
 
 समुन्द्रपारी

Saturday, March 12, 2011

यसरी भयो एटीएमको(ATM) विकास

 एटीएम अहिले सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने हरेक मानिसको आधारभूत आवश्यता बन्दै गएको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले शाखाभन्दा पनि एटीएम जस्ता यन्त्रका माध्यमले सेवा दिन थालेपछि एटीएम प्रति सर्वसाधारणको आकर्षण दिनदिनै बढ्दो छ। न त बैंकसम्म पुग्ने समस्या, न त चेक लिएर लाइनमका बसिरहनुपर्ने झन्झट। आफूलाई पायक पर्ने ठाउँमा गएर मेसिनमा कार्ड घुसायो अनि आफूलाई हआवश्यक पैसा निकाल्यो। हअझ चौबीसै घन्दा सेवा पाइने भएकाले पनि एटीएमप्रतिको आकर्षण बढ्दो छ। यस्तो अद्भूत एटीएकम मेसिनको विकास कसरी भयो भनेर जिज्ञासा हुनु स्वभाविकै हो।
रिटेल बैंकिङमका सेल्फ सर्भिसको अवधारणा जापान, स्वीडेन, बेलायत र अमेरिकामा भएका विभिन्न प्रयासहरूका कारण विकास भएको पाइन्छ। अमेरिकाका लुथर जर्ज सिकमजनले पहिलो एटीएम मेसिन तयार पारेका थिए। तर त्यसबेला त्यो त्यति धेरै सफल धभने हुन सकेन। सिमजनले ३० को अन्त्यतिर नै एटीएम बनाउन सुरु गरेको बताइन्छ। उनले तयार पारेको एटीएमलाई ब्यांकोग्राफ नामकरण गरिएको थियो, जुन सन् १९६१ मा न्युयोर्क सिटीको सिटी बैंक अफ न्युयोर्कमा राखिएको थियो। तर ग्राहकहरूले नरुचाएपछि यसलाई ६ महिनापछि नै त्यहाँबाट निकालिएको थियो।
ब्यांकोग्राफमा सिक्का, रूपैयाँ र चेक लिने सुविधा थियो तर यसले अहिलेको एटीएमले झैं पैसा भने दिँदैनथ्यो। यद्यपि यस मेसिनले अमेरिकाका बैंकहरूलाई डिपोजिट लिने वैकल्पिक उपायको खोजी गर्न भने उत्प्रेरित गर्योय। त्यही बेला युरोप र एसियाको आवश्यकता भने डिपोजिट लिनेभन्दा पनि पैसा दिने मेसिन थियो।
पहिलो क्यास डिस्पेन्सिङ मेसिन सर्वप्रथम सन् १९६६ मा जापानको टोक्योमा प्रयोगमा आएको थियो। तर त्यसबाट खाताको पैसा नभई क्रेडिट कार्डमा रहेको पैसा निकाल्ने सुविधा मात्र थियो। त्यो मेसिनले पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा खासै उपलब्धी दिन सकेन। सन् १९६० को सुरुतिर निरन्तर प्रयासस्वरूप स्वीडेन र ब्रिटेनका इन्जिनियरहरूले आफ्नै एटीएम मेसिन बनाउन सफल भए। यसरी बनाइएको पहिलो मेसिन लन्डनमा रहेको बारक्लेस बैंकमा सन् १९६७ जुन २७ मा राखियो। मेसिनको अधिकतम प्रचार होस् भन्ने उदेश्यले बेलायतमै पहिलो चोटि प्रयोगमा ल्याइएको यस मेसिनको पहिलो प्रयोग प्रख्यात हास्य कलाकार रेग भार्नेलाई गराइएको थियो। यो आविष्कारको श्रेय जोन सेपर्ड बेरोनलाई दिइन्छ। यस मेसिनमा पिन नम्बरको आधारमा ग्राहकको पहिचान हुन्थ्यो। यद्यपि बैंक कार्डको भने त्यतिन्जेल विकास भइसकेको थिएन। एटीएम विकासका क्रममा तेस्रो मेसिन भने प्रविधि निर्माता कम्पनी स्पेटेक र मिडल्यान्ड बैंकको सहकार्यमा निर्माण गरी सन् १९६९ देखि युरोप र अमेरिकामा वितरण गर्न सुरु गरिएको थियो। यस मेसिनमा भने अहिलेकै जस्तो 'म्याग्नेटिक स्ट्राइप'सहितको कार्डको प्रयोग गर्ने सुविधा थियो। कार्डमै ग्राहकको नाम लगायत अन्य जानकारी समेत रहने व्यवस्था गरिएको थियो। कार्डमा स्टोर हुने पिन नम्बरको अवधारणा भने ब्रिटिस इन्जिनियर जेम्स गुडफेलोले सन् १९६५ मा विकास गरेका थिए।
युरोपमा भएको एटीएम विकासलाई अझ परिष्कृत रूपमा प्रस्तुत गर्ने क्रममा नेटवर्क सहितको एटीएम सन् १९६८ मा अमेरिकाका डोनाल्ड वेट्जेलले विकास गरे।
सुरुका एटीएममा कार्ड छिराएपछि निश्चित रकम मात्र निकाल्न मिल्थ्यो। एटीएमको विकासक्रम सँगै त्यसबाटै खातासम्बन्धी अन्य जानकारी समेत प्राप्त गर्न सकिने लगायतका सुविधासहितका एटीएमहरूको विकास भयो। नेटवर्कसहितको एटीएम विकासका कारण मास्टर, भिसा, अमेरिक एक्सप्रेस जस्ता नेटवर्क कम्पनीहरू अस्तित्वमा आए। अहिले त्यही नेटवर्कमार्फत् कुनै एक देशमा भएको बैंकको कारोबार एटीएम मेसिन मार्फत संसारभर गर्न सकिन्छ। एटीएम राखिएको स्थानबाहिर नेटवर्क कम्पनीहरूको बेग्लाबेग्लै लोगो त सबैले देखेकै हुनुपर्छ। तिनै मध्ये कुनै लोगो हामीले प्रयोग गर्ने कार्डमा समेत हुन्छ। यदि एटिएम लाउन्जबाहिर रहेको लोगो कार्डमा समेत छ भने उक्त कार्ड त्यो एटीएममा समेत गर्न मिल्छ। अहिले प्रायः सबैजसो एटीएम मेसिनमा संसारका मुख्य नेटवर्क प्रदायकहरूले जारी गर्ने कार्ड प्रयोग गर्न मिल्छ। नेपालमा एउटा एटीएम मेसिन जडान गर्नका लागि ६० लाख रूपैयाँभन्दा बढी पर्छ।

Friday, March 4, 2011

मेवा खेतीले व्यावसायिक रूप लिँदै

चितवनमा मेवा खेती फस्टाउादै जान थालेको छ । फलफूलका रूपमा लिने मेवाबाट राम्रो आम्दानी हुने भएपछि यस खेतीतर्फ किसान आकषिर्त हुन थालेका हुन् । जिल्लाको पूर्वी क्षेत्रका किसान मेवा खेतीतर्फ बढी आकषिर्त भएको जिल्ला कृषि विकास कार्यालय चितवनले जनाएको छ ।
यहााका किसानले पछिल्लो समयमा मेवा खेतीलाई व्यावसायिक रूपमा लिादै आएका छन् । विगत सात वर्ष अगाडिदेखि कतै कतै समान्य रूपमा लगाइएको भए पनि अहिले पूर्वी चितवनका विभिन्न स्थानमा मेवा खेतीलाई व्यावसायिक रूपमा अगाडि बढाइएको छ ।
अहिले पूर्वी चितवनका ३० बिघा क्षेत्रमा मेवा खेती गरिएको कृषि विकास कार्यालय चितवनका प्रमुख लक्ष्मण पौडेलले जानकारी दिनु भयो । चितवनको जयमङ्गला, पदमपुर, पिठुवा, वीरेन्द्रनगर, खोलेसिमल लगायतका स्थानमा व्यावसायिक मेवा खेती हुने गरेको छ । अन्य वालीको तुलनामा मेवा व्यवसाय गर्दा कम खर्चमा धेरै आम्दानी हुने गरेकोले कृषकहरू यस तर्फ आकषिर्क हुादै गएका छन् ।

एक वर्षको समय अवधिमा बिना झन्झट आम्दानी लिन सकिने कृषकहरू बताउाछन् । प्रतिकठ्ठा मेवा खेती गर्दा पााच हजारसम्म खर्च लाग्ने र आम्दानीप्रति कठ्ठामा १५ हजार रुपियाासम्म उत्पादन हुने गरेको कृषक बताउाछन् । पूर्वी चितवनमा मासिक रूपमा १० हजारदेखि एक लाखसम्म आम्दानी गर्ने गरी मेवाको खेती गर्ने कृषक रहेका छन् । यसको फाइदालाई हेर्दै कतिपय कृषकले भाडामा जग्गा लिएर पनि मेवा खेती गर्दै आएका छन् । मेवा उत्पादक कृषक समूह चितवनसमेत गठन गरी २८ जना व्यावसायिक कृषकलाई आबद्ध गराई यो खेतीलाई व्यावसायिकरूपमा अगाडि बढाइएको समूहका कोषाध्यक्ष सीताराम श्रेष्ठले बताउनुभयो । मेवा खेती गर्नका लागि बीउ उत्पादन गर्न र प्रविधिक समस्या पर्ने गरेको कृषकहरू बताउाछन् ।
मेवाको बीउ प्रतिकिलो २२ हजार रुपियाासम्म पर्ने गरेको छ । चितवनमा विशेष गरी दुई जातका मेवा लगाइएका छन् । चट्टासिन र हविडयुन जातका मेवा बढी लगाइएको कृषकहरू बताउाछन् । वैशाखमा लगाइएको मेवा माघमा बेच्न मिल्ने गरी फल्ने गरेको कृषकको अनुभव छ ।
अहिले मेवाको लागि अफसिजन भएको उनीहरू बताउाछन् । मेवा खेतीको लागि भनेर छुट्टै कार्यक्रम जिल्लामा नभएकाले तथ्याङ्क र प्राविधिक सेवाका बारेमा केही जानकारी हुन नसकेको जिल्ला कृषि विकास कार्यालय चितवनले जनाएको छ ।
व्यावसायिक रूपमा कृषकहरू ल्ाागेकाले पछिल्लो समयमा यसका बारेमा काम सुरु गरिएको बताइएको छ । मेवा खेती गर्ने कृषकहरूले उचित प्राविधिक सेवा बजारको सरल व्यवस्थापन सुपथ मूल्यमा कोल्ड स्टोरको व्यवस्था मेवाको महìवको बारेमा प्रचार प्रसार गर्न पहल गरिदिन मेवा खेती गर्दै आएका कृषकहरूले जिल्ल्ाा कृषि विकास कार्यालयसाग आग्रह गरेका छन् ।

Monday, February 28, 2011

नेपाली मल्टिनेसनल

राजनीतिक अस्थिरता र द्वन्द्व सुरु भएपछि उद्यमी व्यवसायीसँग लगानीका बारेमा प्रश्न गर्दा प्रायः सबैको एउटै उत्तर हुन्थ्यो , वातावरण खै? पर्ख र हेरको स्थितिमा छौं। तर, विनोद चौधरी यसभन्दा फरक उत्तर दिन्थे। पाँच वर्षअघि टेलिभिजन अन्तर्वार्तामा चौधरी गु्रपका अध्यक्ष विनोदले भनेका थिए–वातावरण छैन भनेर कहिलेसम्म पर्खिने जहाँ अवसर छ त्यही गएर लगानी गर्नुपर्छ।

२०५१ पछि राजनीतिक अस्थिरताले उद्यमी व्यवसयी र लगानीकर्ता हतोत्साहित थिए र अहिलेसम्म छन्। तर, यस बीचमा विनोदले आफुले भनेजस्तै गरे, जहाँ अवसर छ त्यही गए र एक दसकभित्रै चौधरी ग्रुप (सिजी) नेपाली बहुराष्ट्रिय कम्पनी बन्यो। एक महिनाअघि थाइल्यान्डमा दुई वर्षभित्र सिजीले ३० ठूला होटलमा ३५ अर्ब रुपैयाँ लगानी गर्ने घोषणा गरेको छ। यसै साता नयाँ दिल्लीमा विनोदले भने भारतमा हामी ५ अर्ब लगानी गर्दैछौं।

बहुराष्ट्रिय कम्पनी पश्चिममा पुजीवादी र धनी देशबाट मात्र उदाएका छन् भन्ने मान्यता पुरानो भइसक्यो भनी दिन सकिने एउटा उदाहरण सिजी पनि हो। नेपालसहित एसियाका विभिन्न देशमा लगानी गर्ने घोषणा कार्यान्वयन भए सिजी विश्वको उदाउँदो बहुराष्ट्रिय कम्पनी हुनेछ। एसियाको सबैभन्दा गरिब, आर्थिक र राजनीतिक रुपमा असफल देशमा जन्मे पनि विश्व प्रतिष्ठित कम्पनी हुने बाटोमा सिजी लम्किएको छ। सरकार र देशको नियम कानुन सहयोगी नहुँदा पनि सिजीले विदेशमा लगानी गरेर देशलाई विश्व अर्थतन्त्रसँग जोडिरहेको छ। विश्वका सम्पन्नले जस्तै निजी विमानमा एकबाट अर्कोमा जाने अवस्थामा पुगेका छन् चौधरी।
झन्डै ३० वर्षअघि वाईवाई चाउचाउ उद्योग नेपालमा खोल्ने सम्वन्धित फाइल पढेर टिप्पणी लेख्ने राष्ट्र बैंकका तत्कालीन चार्टर्ड एकाउन्टेन्ड टंक खनाल भन्छन् 'विनोदमा दुरदर्शी र क्षमता छ भन्ने वाइवाइ चाउचाउ उत्पादन अनुमति लिँदा दक्षिण एसियाको एकाधिकार माग्दा नै देखिएको थियो।' संयुक्त लगानी र दक्षिण एसियामा समेत एकाधिकार लिने विषय विदेशी मुद्रासँग पनि सम्बन्धित थियो। ४० वर्षअघिको एक पाने कानुनले नेपालीलाई विदेशमा लगानी गर्न पूर्णतह वन्देज छ। त्यतिबेला यो कानुनले झमेला खडा गर्न सक्थ्यो तर, नेपाली उद्यमी विदेशमा समेत जाने आँट गर्नु नराम्रो होइन भन्ने आधारमा मैले ठिक छ भन्ने टिप्पणी लेखे खनालले भने।
वाइवाइ चाउचाउ र यो एकाधिकारले विनोदलाई बहुराष्ट्रिय उद्यमी वनायो। नेपालमा वाइवाइ लोकप्रिय भयो। यसपछि चौधरी समूह नेपालमा उत्पादन भएको चाउचाउ लिएर भारतीय बजार प्रवेश गर्‍यो। केही वर्षअघि भारतका विभिन्न स्थानमा उद्योगसमेत खोल्यो। भुटान, मध्यपूर्वलगायत देशमा वाइवाइले बजार लिएको छ।
९० साल महाभूकम्प गएको २ वर्षपछि सन् १९३५ मा चौधरी परिवारले न्युरोड हालको विशालबजार अघि वार्षिक २०० रुपैयाँ भाडामा लिएर पसल खोलेको थियो। त्यो पसलका सामान बिक्री गर्न तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरको दरबारमा आउजाउ गर्न चौधरी परिवारलाई रोकतोक थिएन। पछि ब्रान्डका सामान बिक्री गर्न न्युरोडमा अरुण इम्पोरियम खोले। यहाँका कतिपय आयातित सामान पनि दरबार जान्थे।
चर्चित अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डका कपडा र अन्य समाग्री ल्याई दरबार र सम्पन्नलाई बिक्री गर्दा गर्दै चौधरी परिवार स्टिल, घागो कारखानाजस्ता उद्योगमा प्रवेश गरेको थियो। पछिल्लो समयमा चौधरीको कपडा पसलका ग्राहक तत्कालीन राजारानी र दरबारका सदस्य हुन्थे। पञ्चालयतकालमा दरबारसँगको यो सम्पर्क उद्योग खोल्न लाइसेन्स लिन उपयोगी बन्यो।
तर, परम्परागत होइन नयाँ हेर्ने विनोदको स्वभाव वाइवाइमा मात्र समिति भएन्। नयाँनयाँ व्यवसायमा उनले हात हाल्दै गए। कतिमा सफल भए कति असफल। रेडियो टेलिभिजन बिक्रीवाट सन्तुष्ट नभई पार्टपुर्जा ल्याएर उत्पादन सुरु गरे। दुई वर्षअघि नैपालमै सिजी ब्रान्डको टिलिभिजन बिक्री गर्न सुरु गरे। बासुदेव फिल्म बनाएर मनोरञ्जन उद्योगमा प्रवेश गरे। ठेक्का पट्टा, निकासी व्यापारमा पनि चौधरी परिवार संलग्न थियो। काठमाडौं त्रिशुली सडक, सोल्टी होटलको केही भाग चौधरी समूहले बनाएको हो। देशले आर्थिक उदारीकण नीति लिएपछि बंैक, होटल, फाइनान्स कम्पनी, हाउजिङ, जलविद्युत, स्वास्थ्य, उत्पादनलगायत उद्योगमा सिजीले हात हाल्यो। तत्कालीन समयमा यी सबै नयाँ क्षेत्र थिए। सञ्चार, बियर, चुरोटलगायत उद्योगमा पनि सिजीले लगानी गर्‍यो। तर, यी क्षेत्रमा योजनाअनुसार सफल हुन सकेन।
विनोदमा कुनै पनि निर्णय गर्दा सम्वद्ध विषयका जानकारसँग बसेर सल्लाह गर्ने, अरुको कुरा सुन्ने तर, निर्णय आफैं गर्ने स्वभाव छ। छिटो कुरा बुझ्न सक्ने क्षमता पनि उनीसँग छ। अरुको कुरा राम्रोसँग सुने पनि विश्वास भने गरिहाल्दैनन्। उनको व्यवस्थापन निर्णयमा धेरै जनासँग सल्लाह गर्ने जापानी र छिटो निर्णय गर्ने अमेरिकी व्यवस्थापन सिद्धान्तको मिश्रण छ।
अरुवाट बढीभन्दा बढी फाइदा लिन सक्ने खुबी पनि विनादसँग छ। विनोद सधै पावर निकट बस्छन्। पञ्चालयतका बेला चौधरी परिवारको राजा, राजपरिवारसंग निकटता थियो। पटकपटक प्रधानमन्त्री भएका सूर्यबहादुर थापासँग विनोद पहिले देखिनै नजिक थिए। पावर हुनेसँग विनोद छिटो सम्बन्ध बनाउँछन्। बहुदल आएपछि चौधरी परिवारले एमाले नेता तथा लेखक मोदनाथ प्रश्रितलाई पैसा सापटी दिएको थियो। अहिले पनि उपप्रधान तथा अर्थमन्त्री भरतमोहन अधिकारीसँग विनोदको निकट सम्वन्ध छ। राजनीतिक शक्ति केन्द्रमात्र होइन, विनोद सम्वद्ध विशेषज्ञ, बजारका जानकार, सञ्चारकर्मीको सधैं सम्पर्कमा बस्छन्।
ठिक समयमा सही निर्णयले विनोदलाई बहुराष्ट्रिय लगानीकर्ता बन्न सहयोग गर्‍यो। खाडी मुलुक दुबईमा घरजग्गा व्यवसाय फस्टाइरहेको समयमा उनी त्यहाँ लगानी गर्न पुगे। त्यहाँ राम्रो पैसा कमाउन विनोद सफल भए। दुबईको घरजग्गा व्यवसायमा मन्दी आउँदा उनी बाहिर निस्किसकेका थिए। यही समयमा उनी भारतको प्रतिष्ठित व्यवसायीक घरना टाटा समूहसँग जोडिन पुगे। श्रीलंका, मालदिभ्समा ताज होटल समूहसँग मिलेर लगानी सुरु गरे। श्रीलंका स्टक एक्स्चेन्जको वेबसाइट खोल्यो भने पाँच तारे ताज श्रीलंका रिर्सोटको सञ्चालकमा विनोद र उनका परिवारका सदस्यको नाम आउँछ। मालदिभ्समा टाटा समूहका अध्यक्ष रतन टाटा र विनोद चौधरीका छोराले त्यहाँका राष्ट्रपतिलाई आफ्नो होटलमा स्वागत गरेको तस्बिर नेपालका सञ्चारमाध्यममा दुई वर्षअघि सार्वजनिक भएको थियो। अमेरिकाको न्युयोर्कस्थित म्यानह्याटनसम्म सिजीको लगानी विस्तार भएको छ। विश्व आर्थिक मन्दीको असर महसुस गर्ने पहिलो नेपाली उद्यमी पनि विनोद चौधरी नै थिए। मन्दी सुरु भए लगत्तै यसबारेमा सहकर्मी सांसद र सरकारलाई सचेत गराएका थिए।
सिजी बहुराष्ट्रिय हुनुमा सरकारको कुनै योगदान छैन। यस मुद्दामा सरकार पूर्णतह मौन छ। सरकारको उच्च तहमा विदेशमा लगानी गरेर देशलाई हानी हुँदैन भन्ने छ। तर, कानुनले प्रतिबन्ध लगाएको छ। नेपालीले विदेशमा लगानी निकै पहिले देखिनै गर्दै आएका हुन्। तिव्वतमा नेपालीले उद्योग व्यवसाय खोलेका थिए। ७ दशक अघि भारतीय कम्पनीको सेयर नेपालीले किनेका थिए। भारतमा कतिपय ठाउँमा नेपालीका सिनेमा घर र व्यवसाय थिए।
केहीले आरोप लगाउँछन् स्वदेशी पुँजी विदेश गयो। विश्वभरका प्राय लगानीकर्ताको एउटै स्वभाव हुन्छ जहाँ अवसर छ त्यही जाने। कोकाकोला अमेरिकी बहुराष्ट्रिय कम्पनी फाइदा लिन नै नेपाल आएको हो। अमेरिकी सरकारले वालमार्टलाई भारत प्रवेश दिन उच्चस्तरमा वार्ता गर्नु नबुझेर होइन। स्वदेशी उद्यमी विदेशमा गएर लगानी गर्दा देशलाई हानी हुँदैन। विदेशमा गएर जोखिम लिन सक्ने समूह देशमा उपलब्ध अवसर छोप्न सधैं तत्पर रहन्छ। देशमा भारतीय रुपैयाँ (भारु) अभाव छ। सिजीले भारतमा वाइवाइ बिक्री गरेर भारु कमाइदिएको छ। माल्दिप्स गएर डलर र पाउन्ड कमाएको छ। नेपालमा जलविद्युत, दुरसञ्चार र एयरलाइन्स जस्ता क्षेत्रमा लगानी गर्न सिजी पर्खिरहेको छ। करिव १० वर्षअघि देखि नै राष्ट्र बैंकले विदेशमा लगानी गर्न प्रतिबन्ध लगाउने कानुन संशोधन गर्न अर्थमन्त्रालयमा प्रस्ताव पठाएको थियो। सरकारले तीन वर्षअघि बजेटमा नेपाली लगानीकर्तालाई विदेशमा उद्योग व्यवसाय गर्न दिन कानुनमा संशोधन गर्ने प्रस्ताव परेको थियो। तर, यो कार्यान्वयन भएन्।
सीजीभित्रै झन्डै ४० कम्पनी छन्। विदेशमा आक्रमक रुपमा लगानी विस्तार गरेपछि सिजीमा अझै आधुनिक व्यवस्थापन र संस्थागत सुशासनको अभाव देखिन्छ। वाइवाइले वार्षिक कारोवार कति गर्छ, सिजी टेलिभिजन नाफा छ या नोक्सानमा। यो अहिलेसम्म सीजीले सार्वजनिक गरेको छैन। सीजीले विभिन्न क्षेत्रमा २५ करोड अमेरिकी डलर लगानी गरेको मात्र सार्वजनिक गरेको छ। भारतमा रिलायन्स वा टाटा ग्रुपले जस्तो आम सर्वसाधारण नेपालीलाई आफ्नो कम्पनी र अर्थतन्त्रसंग जोड्ने क्षेत्रमा पनि सीजी पछि परेको छ। सीजीका केही कम्पनीका सेयर सर्वसाधारणलाई विक्री गरिएको छ। तर, यी स्टक एक्सेन्जमा कारोवार हुने कम्पनीमा सीजी समुहको लगानी हुनुले कुनै प्रभाव पारेको छैन। सेयर बजार कम्पनी र लगानीकर्ताको छवि नाप्ने व्यारोमिटर पनि हो। तीन बर्ष अघि सीजीले नेपाल बंगलादेश बैंकको सेयर किन्दै छ भन्ने हल्ला बजारमा आउँदा सेयर बजार प्रभावित भएको थियो। आम सर्वसाधारणलाई सेयर दिदां प्रतिफल पनि धेरैले पाउंछन्। रिलायन्सको सेयर किनेर घरखर्च चलाउने भारतमा थुप्रै सर्वसाधारण छन्। सर्वसाधारणलाई सेयर दिएको भएर नै रिलायन्स प्रति धेरैको सम्वन्ध गासिएको छ। सीजीले सेयर बजारलाई वेवास्ता गरेको छ। सेयरले कम्पनी र एउटा परिवार मात्र होइन धेरैलाई धनी वनाउंछ।

सीजीका तीन व्यावसायिक त्रुटी

व्यवसायीक नहुनुको पाठ
निजीकरण हुन लागेको बुटवल पावर कम्पनी किन्न सीजीले प्रस्ताव गरेको थियो। सरकारी स्वामित्वको यो कम्पनी किन्ने विनोदमा तिव्र इच्छा पनि थियो। बीपीसीमा वेलायत र अमेरिकी लगानीको इन्डिपिडेण्ट पावर कम्पनी सीजीको एउटा साझेदार थियो। यही कारण अमेरिका र बेलायतले समेत विनोदलाई सहयोग गरेका थिए। बीपीसी निजीकरण गर्ने क्रममा सरकारले विभिन्न विवादका कारण तीन पटक टेण्डर माग गर्यो। अन्तिममा विनोदले यो कम्पनी किन्न सकेनन्। यसको मुख्य कारण थियो। सीजी र साझेदारहरुले किन्न खोजेको पैसा प्रतिस्पर्धीको भन्दा झण्डै १० करोड रुपैंया कम थियो। बढी पैसा दिने समुहले वीपीसी किन्यो। यो कम्पनीबाट आएका विज्ञले बीपीसी १ अर्ब १० करोड रुपैंयासम्म हाल्न हुने सुझाव दिएकी थिईन्। तर, विनोद चौधरीले करिव ८४ करोड रुपैंयामा किन्ने प्रस्ताव गरे। विनोदले गोप्य सुत्रवाट अर्को प्रतिस्पर्धी समुहले ८२ करोड रुपैंयामा किन्ने प्रस्ताव गरेको थाहा पाएको दावी गर्दै ८४ करोड हाल्न साझेदारहरुलाई मनाएका थिए। टेण्डर खोल्नु अघि १५, २० करोड रुपैंयाँ बचाएको दावी साझेदारसंग गरेका थिए। तर, उनको गोप्य सुत्र काम लागेन। उनको हातबाट वीपीसी गयो। यो निर्णय अमुर्त गोप्य सुचना भन्दापनि व्यवसायीक रुपमा हुनुपर्छ भन्ने पाठ हो।

गलत साझेदार

रुपन्देहीको महालक्ष्मी सुगर मिल्समा स्थानिय कनौडिया परिवारसंग मिलेर सीजीले लगानी गरेको थियो। मिल्स सुरु भएको केही महिना पछि नै साझेदारहरु मिलेर चलाउन नसक्ने अवस्थामा पुगे। मिल्स क्षेत्र कनौडिया परिवारको राजनीति गर्ने क्षेत्र पनि थियो। दुवै पक्ष मिल्न नसकेपछि सीजीले कनौडियालाई मिल्स स्वामित्व विक्री गर्यो। तर, ऋण दिने बैंकवाट स्विकृत भने लिएको थिएन। मिल्सले राष्ट्रिय बाणिज्य बैंक लगायतलाई १ अर्व भन्दा बढी तिर्नु थियो। यही कम्पनीका कारण विनोद सहित अन्य परिवारका सदस्य बैंकको कालो सुचीमा परे। सर्वोच्च अदालतका न्यायाधिशको निर्णय पनि विवादमा पर्यो। कालोसूचीमा पर्दा विनोदको प्रतिष्ठामा समेत चोट पुगेको थियो। कनौडिया परिवारले बैंकको ऋण तिर्न थालेपछि चौधरी परिवार कालोसुचीबाट बाहिर निस्क्यो।

ग्राहकलाई खुशी बनाउन नसक्नु
चौधरी समुहको पहिलो हाउजिगं परियोजना पनि विवादमा पर्यो। घर किन्नेहरुले स्वामित्व र गुणस्तरका वारेमा प्रश्न उठाए। ग्राहकको गुनासोलाई सीजीले सुरुमा वेवास्ता गर्यो। समयमै सम्बोधन गर्न सकेन। उपभोक्ता अदालतसम्म यो मुद्दा पुग्यो। यो विवादको असर सीजीका अन्य हाउजिगं परियोजनालाई समेत पार्यो। ग्राहक वा सेवा किन्ने देउता हुन उनीहरुलाई पहिले सन्तुष्ट बनाउनु पर्छ भन्ने मान्यतालाई सम्मान नगर्दा सीजीलाई नै नोक्सान पर्यो।
 
जोसँग सम्भावना छ
विनोद चौधरी(सीजी) जस्तै नेपालका अन्य व्यवसायिक घरानाहरुमा पनि बहुराष्ट्रिय कम्पनी बन्ने सम्भावना छ।
राजेन्द्र खेतान, खेतान समुह
खेतान समूह पनि देशको ठूलामध्ये एउटा औद्योगिक घराना हो। बैंक, बिमा, बियर, चाउचाउ जस्ता व्यवसायमा खेतान समूहको लगानी छ। यसलाई नेतृत्व दिएका छन् युवा उद्यमी राजेन्द्र खेतानले। गत आर्थिक वर्षसम्म खेतान समूहको गोर्खा ब्रुअरी सरकारलाई बढी राजस्व तिर्ने १० ठूला कम्पनीभित्र पर्छ। खुद्रा विक्रीमा खेतान समूहको विशेष दख्खल छ।
यो समूहले हालै नेपालमा उत्पादन हुने टुबर्ग बियरमा रहेको आफ्नो स्वामित्व विक्री गरेको थियो। राजेन्द्र समूह अध्यक्ष भए पछिको यो सवैभन्दा ठूलो निर्णय थियो। राजेन्द्रसँग देशको उच्च र तल्लो तहसम्म काम गर्न सक्ने क्षमता छ। युवा उमेरमै अर्बौंको कारोबार गर्ने व्यावसायिक घरनाको नेतृत्व गर्न पुगेका राजेन्द्र पनि नयाँ व्यवसाय गर्ने क्षमता राख्छन्। यो सेयर बिक्रीबाट आएको ठूलो रकम लगानी गरेर यो समूहले देशको अर्थतन्त्रलाई नयाँ मोड दिन सक्छ।
राजेशबाबु श्रेष्ठ चितवन कोई
ठेक्का पट्टा गर्दा गर्दै चितवन कोईले मनकामना केबुल कारमा लगानी गर्यो। यो केवुलकार नेपालका लागि नयां अवधारणा थियो। यो चितवन कोईका लागि नयां सोच्ने एउटा मोड पनि बन्यो। मनकामना केवुलकार बनाएर चितवन कोईले आमजनताको स्यावासी पनि पायो पैसा पनि कमायो। यसकै सफलताले चिवतन कोईले हाल सिम्किममा पनि केवलकार बनाउंदै छ। नेपालमा पनि विभिन्न स्थानमा यस्तै केवलकार वनाउने योजना चितवन कोईको छ। केबलकार पछि धुलोदुध कारखानामा यो समुहले लगानी गर्यो। चिवतनमा उत्पादित धुलोदुध हाल विदेश निकासी हुन थालेको छ।
सौरभ ज्योति
सौरभ देशको पुरानोमध्ये एक व्यवसायीक धराना ज्योति समुहको कारोवारमा संलग्न छन्। ज्योति समुह एक शताव्दी अघि देखिनै तिव्वत व्यवसायमा संलग्न थियो। नयाँ प्रविधि र विश्व व्यवसायीक वातावरण वुझेका सौरभले यो व्यवसायीक धरनालाई नयाँ रूप दिन सक्छन्।
सुवास संघाई, संघाई गु्रप
यो समुहले व्यापारवाट कमाएको पैसा उद्योग व्यवसायमा लगानी गर्न सुरु भएको साढे एक दशक भयो। बैंक, विमा कम्पनी, चिया उत्पादन, डिर्पाटमेण्ट स्टोर लगायतमा यो समुहको लगानी छ। देशकै सबैभन्दा आधुनिक कमलादीको सिटी सेन्टरमा संघाईको लगानी छ। यो समुहले झण्डै ५ अर्वको लगानीमा दागंमा सिमेन्ट उद्योग खोल्ने तयारी गरिहरहेको छ।
आनन्द बागरिया, निम्बस समुह
आनन्द बगरीयाले देशको सबैभन्दा ठुलो कृषिजन्य उद्योग निम्बस समुहको नेतृत्व गर्छन्। निम्बस कुखुरा पालक कृषकका लागि प्रचलित नाम हो। यो कम्पनीले वािर्षक एक बर्ष भन्दा बढी कारोवार गर्छ। यो देशकै सवैभन्दा ठुलो दाना उद्योग पनि हो। बारा पर्सा लगायतका कृषकले उत्पादन गरेका उपजको सवैभन्दा ठुलो क्रेता पनि निम्वस हो। कृषिलाई व्यवसायीकरण गर्नेमा यो उद्योगको महत्वपुर्ण योगदान छ। निम्बसले कुखुराको चल्ला उत्पादनमा ठुलो लगानी गर्ने योजना पनि ल्याएको थियो। यो पनि भविष्यमा माथि उठ्ने संभावना भएको कम्पनी हो।
विरेन्द्र बस्नेत बुद्ध एयर
सुरक्षा र भरपर्दो सेवाका कारण बुद्ध एयर हाल देशकै सफल एयरलाइन्स हो। न्यून व्यवस्थापन खर्च, चुस्त व्यवस्थापन बुद्ध एयर सफलताको अर्को कडी हो। बुद्ध एयरका कार्यकारी निर्देशक विरेन्द्रले दुई बर्ष अघि साना जहाज छाडेर केही ठुलो जहाज ल्याए। ठुला जहाजले बुद्ध एयरलाई नयां मोड दिएको छ। एक अर्व रुपैंया भन्दा बढीको यो लगानी निर्णयले बुद्ध एयर अगामी दिनमा अझ माथि उडान भर्छ भन्ने देखाउंछ। अन्य नयां क्षेत्रमा समेत विरेन्द्र सक्रिय छन्।
नागरिक न्यूज़